Tuesday, January 17, 2017

প্ৰৱন্ধ

ভাৰতীয় ৰেনেচাৰ অন্যতম পথিকৃৎ জ্যোতিপ্ৰসাদ আৰু তেওঁৰ সংগ্ৰামৰ উত্তৰাধিকাৰ
ডাঃ অজিত কুমাৰ পটঙ্গীয়া
এই চলমান বিশ্বব্ৰহ্মমাণ্ডত একোৱেই স্থিৰ থকা নাই। স্থিৰ হৈ থকা নাই সৌৰ জগত, আমাৰ পৃথিবী আৰু আমাৰ সমাজো। বোৱতী নদীৰ দৰে প্ৰবাহমান সমাজৰ গতিধাৰাৰ বিভিন্ন যুগত এই সমাজখনক প্ৰগতিৰ পথত আগুৱাই লৈ নিবলৈ তাৰ চাহিদা পূৰ্ণ কৰি বিভিন্ন মতাদৰ্শ বিশেষ নাম লৈ সমাজলৈ আহে। কোনোবা এটা যুগৰ এটা বিশেষ পৰিস্থিতিত সমাজ প্ৰগতিৰ বাবে সমাজ অভ্যন্তৰত চলি থকা দ্বন্দ-সংগ্ৰামৰ ওপৰত ভিত্তি কৰিয়েই গঢ়ি উঠে সেই মতাদৰ্শ। মতাদৰ্শবোৰ আহে সমাজৰ এচাম প্ৰতিভাবান মানুহৰ চিন্তাৰ মাজেদি সমাজচিন্তাৰ ব্যক্তিকৰণ হৈ। জাতি আৰু জাতীয়তাবাদৰ ধাৰণা মানৱসমাজত অতীতৰ পৰা নাছিল। মানৱসভ্যতাৰ ইতিহাসত আধুনিক জাতি আৰু জাতীয়তাবাদৰ অভ্যুখান ঘটিছে মাথোন সিদিনা - অৰ্থনীতি আৰু ৰাজনীতিৰ এটা বিশেষ প্ৰেক্ষাপটতত গণতান্ত্ৰিক সমাজ প্ৰতিষ্ঠাৰ আৰম্ভ হোৱাৰ পৰা৷ পৃথিবীৰ বিভিন্ন ঠাইত এটা সময়ত ৰাজতন্ত্ৰত চলি থকা অন্যায়, অত্যাচাৰ, ধৰ্ম্মীয় কুসংস্কাৰ, গোড়ামি, অন্ধবিশ্বাস, উচ্চ-নীচ, জাত-পাতৰ ভেদাভেদ ইত্যাদি সামন্তবাদী মূল্যবোধবোৰ সমাজখন প্ৰগতিৰ আৰু সহায়ক হৈ থকা নাছিল। গতিকে ৰাজতন্ত্ৰৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰি তাতোকৈ উন্নত উদাৰ মানৱতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গী আৰু বিজ্ঞানসন্মত মূল্যবোধৰে পুঁজিবাদী গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰসমুহৰ প্ৰতিষ্ঠা হৈছিল। পুঁজিবাদী গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰসমুহ গঢ়ি উঠিছিল 'সাম্য, মৈত্ৰী আৰু স্বাধীনতা'ৰ বাণী কঢ়িয়াই পৃথিবীৰ বিভিন্ন ঠাইত এক নিৰ্দ্দিষ্ট ভৌগলিক সীমাৰ মাজত এক জাতীয় বজাৰৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শিল্প বিপ্লৱৰৰ জৰিয়তে। শিল্প বিপ্লৱৰ দাৰ্শনিক ভিত্তি আছিল নিউটনীয় বিজ্ঞানৰ আধাৰত যান্ত্ৰিক বস্তুবাদ। শিল্প বিপ্লৱৰ আলমত পুঁজিপতি শ্ৰেণীৰ উত্থানৰ জৰিয়তে গণতান্ত্ৰিক সমাজ স্থাপনৰ বাবে হোৱা এই আন্দোলনক কোৱা হৈছিল নৱজাগৰণ বা ৰেনেচা। মহান চিন্তাবিদ এঙ্গেলচে এই সংগ্ৰাম সম্পৰ্কে কৈছিল -"মানৱ সভ্যতাৰ ইতিহাসত পূৰ্ব্বৰ সকলো বিপ্লৱতকৈ প্ৰগতিশীল বিপ্লৱ - যি মানসিকতা, আৱেগ, অনুভূতি আৰু চৰিত্ৰৰ ফালৰ পৰা বিশাল আৰু এই মানৱতাবাদী বিপ্লৱে সৃষ্টি কৰিছিল অলেখ মহৎ চৰিত্ৰৰ"(ভুমিকা, ডায়লেটিকছ অফ নেচাৰ)।

কোনো এখন ঠাইত কোনো এটা যুগত এজন প্ৰতিভাবান মানুহ বা মনিষীৰ আবিৰ্ভাৱ সেইখন সমাজ বিকাশৰ এটা বিশেষ স্তৰত ঠাই খনৰ এটা সামাজিক প্ৰয়োজন, সামাজিক চাহিদা বা সমাজ আকুতিক ভিত্তি কৰিয়েই ঘটে। সেই কাৰণেই মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেবৰ যুগত জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালা বা জ্যোতিপ্ৰসাদ আগৰৱালাৰ যুগত মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেবৰ আবিৰ্ভাৱ সম্ভৱ হোৱা নাছিল। সেই অৰ্থত মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেব আৰু জ্যোতিপ্ৰসাদৰ আদৰ্শ-ভাৱনা আৰু কৰ্ম্মৰাজিক তেওঁলোকৰ সময়ৰ প্ৰেক্ষাপটতত তেওঁলোকৰ চিন্তাৰ সীমাবদ্ধতাৰ কথা মনত ৰাখি বুজিব লাগিব। 

এখন গণতান্ত্ৰিক সমাজত থাকিব লগা মানৱতাবাদী ধাৰণাসমূহ - ব্যক্তিস্বাধীনতা, মানুহৰ মাজত সমতাৰ ধাৰণাৰ পৰা নৰ-নাৰীৰ সমমৰ্য্যদা, নৰ-নাৰীৰ মাজত প্ৰেমৰ সামাজিক স্বীকৃতিৰ ধাৰণালৈকে সকলো হৈছে নৱজাগৰণ বা ৰেনেচাৰ ফচল। বহুমুখী প্ৰতিভাধাৰী জ্যোতিপ্ৰসাদৰ স্বল্পায়ু অথচ বহুদিশত সমৃদ্ধিশালী শিল্পীজীৱনত প্ৰবন্ধ-গল্প-উপণ্যাস-কবিতা-নাটক-গান-চিনেমা সকলোতে ফুটি উঠিছে পাঠকৰ হৃদয়তন্ত্ৰত স্পৰ্শ কৰি যোৱা এই মানৱতাবাদী মতাদৰ্শৰ সুৰ। মাত্ৰ ১৪ বছৰীয়া নাবালক জ্যোতিপ্ৰসাদে লিখি উলিওৱা শোণিত কুঁৱৰী নাটকখনৰ বিষয়ে অতুল চন্দ্ৰ হাজৰিকা দেবৰ ভাষাত 'প্ৰাচীন লোকগাথাঁৰ নান্দনিক ঐশ্বৰ্য্য আৰু বক্তব্যক আধুনীক সময়ৰ ভাষা আৰু ষ্টাইলৰে নতুনকৈ তুলি ধৰাৰ সফল প্ৰয়াস।' ইয়াৰ পাছত লিখা কাৰেঙৰ লিগিৰী নাটকৰ যোগেদি জ্যোতিপ্ৰসাদে বলিষ্ঠভাবে ফুটাই তুলিছিল সামাজিক অন্যায় আৰু বিধিনিষেধৰ বিৰুদ্ধে ব্যক্তিৰ সংগ্ৰাম, আশা-আকাঙ্খা আৰু মুক্তিৰ আকুতি। এইয়া আছিল ৰেনেচাৰ ৰোমান্টিছিজম - সামন্তবাদী সমাজত ধনী-দুখীয়াৰ মাজৰ বান্ধোন চিঙি, ধন-মানৰ উৰ্দ্ধত প্ৰেমত পৰাৰ স্বাধীনতাৰ স্বীকৃতি নোপোৱা দুটি নবীন হৃদয়ৰ আত্মহত্যাৰ দৰে কৰুণ পৰিণতি উপস্থাপনৰে তেওঁ সামন্তবাদী সমাজৰ প্ৰতি ঘৃণা সৃষ্টি কৰাৰ এক সফল প্ৰয়াস।

দেশপ্ৰেমীক জ্যোতিপ্ৰসাদে কংগ্ৰেছৰ তেজপুৰ সেৱাদলৰ অধিনায়ক আৰু সংগঠক হিচাবে ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনত অংশ গ্ৰহণ কৰি জেললৈ গৈছিল। ভাৰতৰ স্বাধীনতা প্ৰাপ্তিৰ বাবে একত্ৰিত হোৱা বিভিন্ন আদৰ্শ তথা চিন্তাত বিশ্বাসী দল আৰু লোকৰ এখন মঞ্চ (Platform) কংগ্ৰেছৰ মাজত প্ৰধানত: দুটা পথেৰে স্বাধীনতা বিচৰা লোকৰ সমাবেশ ঘটিছিল৷ এচামে বিচাৰিছিল জাতীয় অভ্যুখান বা গণবিপ্লৱৰ জৰিয়তে বৃটিছক ভাৰতবৰ্ষৰ পৰা খেদি স্বাধীন ভাৰত ৰাষ্ট্ৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰা - যি আছিল আদৰ্শগত ভাবে যৌৱনাদীপ্ত, আপোচহীন আৰু বৈপ্লবীক ধাৰা আৰু আন এচামে বিছাৰিছিল বৃটিছৰ লগত আপোচ কৰি ক্ষমতা হস্তান্তৰ কৰা - যিটোয়ে ক্ষমতা দখলৰ বাবে উদগ্ৰীব হৈ থকা ভাৰতৰ উঠি অহা পুঁজিপতি-বুৰ্জোৱা শ্ৰেণীটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল৷ দেশবন্ধু চিত্তৰঞ্জন দাস, লালা লাজপত ৰায়, নেতাজী সুভাষচন্দ্ৰ বসু, বিদ্যাসাগৰ, শৰৎচন্দ্ৰ, নজৰুল ইছলাম, প্ৰেমচন্দ, ভগৎ সিং আদি মহান মানৱতাবাদী চিন্তাবিদসকলৰ দৰে জ্যোতিপ্ৰসাদো আছিল ভাৰতবৰ্ষৰ স্বাধীনতা আন্দোলনৰ যৌবনোদ্দীপ্ত আৰু বিপ্লৰবাত্মক আপোচহীন ধাৰাটোৰ প্ৰতিনিধি। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ সেই মনোভাৱ প্ৰতিফলিত হৈছে তেওঁৰ সাহিত্য-কৰ্ম্মত। 

ভাৰতবৰ্ষৰ কিছুমান বামপন্থীৰ মতে ভাৰতবৰ্ষত এতিয়াও হেনো ৰেনেচা হোৱাই নাই। তেওঁলোকৰ মতে ভাৰতবৰ্ষ হৈছে অৰ্ধ-সামন্ততান্ত্ৰিক সাম্ৰাজ্যবাদৰ বহতীয়া পুঁজিবাদী ৰাষ্ট্ৰ। যদি সেইয়া সঁচা হ'লহেতেন তেনেহ'লে এই বিশ্বায়নৰ যুগৰ তীব্ৰ প্ৰতিযোগিতামূলক বিদেশৰ বজাৰত বৰ্ত্তমান সময়ত ভাৰতবৰ্ষৰ পুঁজিপতি আম্বানীয়ে, মিট্টালে আদিয়ে ইমান দপদপাই স্বাধীন ভাবে নিজৰ ব্যৱসায় সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰ কৰি বিশ্বৰ প্ৰথম দহজন পুঁজিপতিৰ মাজত স্থান অধিকাৰ কৰিব নোৱাৰিলে হেতেন। প্ৰকৃত সত্য হৈছে ভাৰতত কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বত স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ মাজেদি ভাৰতীয় জাতি গঠনৰ প্ৰক্ৰিয়া আৰু পুঁজিবাদী সমাজ প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে ৰেনেছা সংগ্ৰাম এনে এটা সময়ত হৈছিল যেতিয়া বিশ্বত পুঁজিবাদে ইতিমধ্যে সাম্ৰাজ্যবাদৰ পিনে অগ্ৰসৰহৈ তাৰ বৈপ্লৱীক চৰিত্ৰ হেৰুৱাই পেলাইছিল। তাৰোপৰি ভাৰতত পুঁজিবাদ গঢ়ি উঠিছিল ইয়াৰ চাৰিওফালে থকা সামন্তবাদী সম্পৰ্কৰ মাজতে বিদেশী বণীক পুঁজিৰ অধীনত৷ ভাৰতীয় বুৰ্জোৱা শ্ৰেণীয়ে ভাৰতত পুঁজিবাদী গণতান্ত্ৰিক শাসন ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠাৰ বাবে ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্যবাদী শাসনৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন গঢ়ি তুলিছিল যদিও তেওঁলোক আছিল সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে জাতীয় মুক্তিৰ বাবে গঢ়ি উঠা আপোচহীন ধাৰাটোৰ বিৰোধী, কিয়নো তেওঁলোকৰ এই আশংকাত ভূগিছিল যে সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে আপোচহীন বিপ্লবী জাতীয় মুক্তি আন্দোলন সফল হ'লে ই দেশৰ পৰা মাথোন সাম্ৰাজ্যবাদী শোষককেই উৎখাত কৰি ক্ষান্ত নহ'ব, স্বাধীনতা আন্দোলনৰ নেতৃত্বৰ পৰা বুৰ্জোৱা শ্ৰেণীক উচ্ছেদ কৰি দেশত পুঁজিবাদী শাসন প্ৰতিষ্ঠাৰ সকলো সম্ভাৱনা নোহোৱা কৰি পেলাব৷ এহাতে সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰোধীতা আৰু আনহাতে সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰুদ্ধে জনসাধাৰণৰ আপোচহীন বিপ্লৱী জাতীয় মুক্তি আন্দোলনৰ ধাৰাটোৰ প্ৰতি চূড়ান্ত ভয়ৰ বাবে ভাৰতীয় বুৰ্জোৱা শ্ৰেণীৰ জাতীয়তাবাদী অংশ হৈ পৰে সংস্কাৰমূলক বিৰুদ্ধবাদী৷ অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, ধৰ্ম্মান্ধতা, জাত-পাত আদি সামন্তবাদী মূল্যবোধৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰি সকলোৰে সমানাধিকাৰৰ ভিত্তিত বিজ্ঞানসন্মত পুঁজিবাদী গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ প্ৰতিষ্ঠা কৰাত বলিষ্ঠ ভূমিকা লোৱাৰ পৰিবৰ্ত্তে সামন্তবাদী ভাৱ ধাৰাৰ প্ৰতি ই হৈ পৰে সমানেই আপোচকামী৷ ইয়াৰ ফলস্বৰূপে ফ্ৰান্স, ইংলণ্ড সহ ইউৰোপৰ বিভিন্ন দেশ আৰু আমেৰিকা, কানাডা আদি দেশত নানা জনগোষ্ঠী থকা স্বত্বেও সুসংহত এখন দেশ-এটা জাতি গঢ়ি তোলাৰ সংগ্ৰাম কৰাৰ দৰে ভাৰতৰ জাতীয় বুৰ্জোৱাশ্ৰেণীয়ে অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, ধৰ্ম্মান্ধতা, জাত-পাত আদি সামন্তবাদী মূল্যবোধৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰি সকলোৰে সমানাধিকাৰৰ ভিত্তিত সমাজক গণতন্ত্ৰীকৰণ কৰাৰ লগতে ভাৰতৰ বিভিন্ন ভাষা-ভাষী, ধৰ্ম্মালম্বী জনগোষ্ঠী সমূহৰ একত্ৰীকৰণৰ মাজেৰে এটি অখণ্ড জাতি গঠনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিপ্লবৰ কাম সমাধা কৰিব নোৱাৰিলে৷ গতিকে ভাৰতীয় জনসাধাৰণ সাম্ৰাজ্যবাদ বিৰোধী স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ মাজেৰে ৰাজনৈতিকভাবে এটা গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ মাজেদি এটা জাতি ৰূপে গঢ়ি উঠিল যদিও জাতি-ধৰ্ম্ম-ভাষা-বৰ্ণ-গোষ্ঠীৰ ভিত্তিত সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক ভাবে হৈ থাকিল বিভিন্ন সম্প্ৰদায়ত বিভক্ত আৰু বিভিন্ন সামন্তবাদী মূল্যবোধত আসক্ত। ১৯৪৭ চনৰ ১৫ আগষ্টত সাম্ৰাজ্যবাদ আৰু সামন্ততন্ত্ৰৰ সৈতে আপোষমুখী 'সংস্কাৰপন্থী বিৰুদ্ধবাদী' কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বত ভাৰতবৰ্ষত গণতান্ত্ৰিক ৰাষ্ট্ৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিস্থাৰ জৰিয়তে কিছু পৰিবৰ্ত্তন আহিলেওঁ গণতন্ত্ৰৰ নামত শোষণমূলক সমাজব্যৱস্থাহে প্ৰতিষ্ঠা হোৱাত ইয়াৰ স্বৰূপ দেখি জ্যোতিপ্ৰসাদে কৈ উঠিছিল-'..স্বাধীনতা আহিল...মানুহৰ তেজৰে, চকুৰ পানীৰে আৰু আমি আজি সেই স্বাধীনতাক কলুষিত কৰিলোঁ আমাৰ দুৰ্নীতিৰে, আমাৰ নৈতিক অধ:পতনৰে।'(বিয়াল্লিছৰ কাহিনী) আৰু কৈছিল-'সিদিনালৈকে দেৱতা যেন দেখা আমাৰ দেশৰ নেতাসকলক আজি জনতাই কিয় সন্দেহ কৰিবলৈ ধৰিছে? সকলো ৰাষ্ট্ৰক্ষমতা হাতত থকা, জনশক্তিৰ ওপৰত সুপ্ৰতিষ্ঠিত হৈ থকা বুলি ভবা আমাৰ জাতীয় গৱৰ্ণমেন্ট কিয় দেশত থকা মুষ্টিমেয় চোৰাংকাৰবাৰীক ইমান দিনে উভালি পেলাব পৰা নাই?....আজীৱন কংগ্ৰেছ কৰ্ম্মী, কোনো ত্যাগলৈ কুন্ঠা নকৰি কংগ্ৰেছৰ নিৰ্দ্দেশ পালন কৰি অহা শিল্পী মই আজি অন্তৰে অন্তৰে অনুভৱ কৰিছো যে There is something wrong in the State of Denmark.(শিল্পীৰ পৃথিবী)

জাতীয়তাবাদ গঢ়ি তোলাত সদায় উন্নত চিন্তা-চেতনাৰে আগৰণুৱা শিক্ষিত মধ্যবিত্ত শ্ৰেনীৰ এক ঐতিহাসিক নেতৃত্বকাৰী ভূমিকা থাকে। ব্ৰিটিছে সৰু-বৰ বিভিন্ন জনগোষ্ঠীয় ৰজাৰ শাসনৰ অধীনত থকা পিচলৈ ভাৰত উত্তৰ-পূৰ্ব্বাঞ্চলত পৰিণত হোৱা সমগ্ৰ অঞ্চল অধিকাৰ কৰি এক প্ৰশাসনিক ৰাজনৈতিক ব্যৱস্থাৰ অধীনত অনাৰে পৰা বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঢ়াৰ প্ৰগতিশীল লক্ষ্যৰে অসমীয়া জাতীয়তাবাদ গঠনত ভূমিকা লৈছিল প্ৰধানত: শিক্ষিত মধ্যবিত্ত বৰ্ণহিন্দু সকলকে ধৰি অসমৰ মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীটোৱে। অসমীয়া জাতীয়তাবাদ গঢ়ি তোলাৰ প্ৰক্ৰিয়াত দুটা ধাৰাৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়৷ এটা ধাৰা হৈছে এক স্বল্পায়ু প্ৰতিভা আনন্দৰাম ঢ়েকিয়াল ফুকনে(১৮২৯-১৮৫৯) দাঙি ধৰা হিন্দু জাত-পাত-বৰ্ণৰ ধ্যান-ধাৰণাৰ ভিত্তিত অহিন্দু বিশাল জনজাতি ভাই-ভনী সকলক এলাগী কৰি সৃষ্টি কৰা অসমীয়া জাতীয়তাবাদৰ ধাৰণা৷ সেই সময়ৰ জাত-পাত-ধৰ্ম্ম-বৰ্ণত বিভক্ত আৰু পুৰোহিত-তন্ত্ৰৰ অনুশাসন আৰু লোকাচাৰৰ নাগপাশত আবদ্ধ অসমৰ সামাজিক পৰিস্থিতিত উদাৰ মানৱতাবাদী গণতান্ত্ৰিক চিন্তা-চেতনাৰ অভাৱত এই ধাৰাৰ দ্বাৰা প্ৰভাৱিত হোৱা বহুতৰে মানসিকতাত হিন্দু ধৰ্ম্মীয় জাত-পাতৰ ধাৰণা থকাতো একো আচৰিত কথা নহয় আৰু নিশ্চিত ভাবে শাসকৰ 'ভাগ কৰা আৰু শাসন কৰা (Divide and Rule)' নীতিৰ কু-প্ৰভাবো তেওঁলোকৰ ওপৰত পৰিছে৷ আনটো দাঙি ধৰিছিল উদাৰ মানৱতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা সাহিত্যৰথী লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱা(১৮৬৪-১৯৩৮)ই পাশ্চাত্য শিক্ষা প্ৰণোদিত আধুনিক মানৱতাবাদী চিন্তা-ভাৱনা আৰু ঐক্যবদ্ধ বৃহত্তৰ অসমীয়া সমাজ গঢ়াৰ পথ নিৰ্দেশনা দিয়া অসমীয়া বৈষ্ণৱ ধৰ্ম্মৰ উদাৰ মানসিক পৰিমণ্ডলটোৰ আঁত ধৰি৷ যি প্ৰক্ৰিয়াত জনজাতি সকলক হেয় জ্ঞান কৰা গোঢ়া ব্ৰাক্ষণবাদী আনন্দৰাম ঢ়েকিয়াল ফুকনৰ দৰে লোকৰ চিন্তাই মানুহৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল সেই একে প্ৰক্ৰিয়াত উদাৰ মানৱতাবাদী দৃষ্টিভঙ্গীক প্ৰতিনিধিত্ব কৰা লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাৰ দৰে মহান লোকৰ চিন্তায়েও বহু সংখ্যক লোকৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছিল৷ প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক মূল্যবোধ সম্পন্ন ধৰ্ম্ম-জাত-পাত-বৰ্ণ-ভাষাৰ গোড়ামিৰ উৰ্দ্ধত সকলোকে সম দৃষ্টিৰে এখন বিশাল সমাজৰ পৰিধিলৈ আদৰিব খোজা এই ধাৰাৰ পৰা আমি শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিব লগীয়া সৰ্ব্বশ্ৰেষ্ঠ প্ৰতিনিধি হৈছে জ্যোতিপ্ৰসাদ৷ সমাজৰ মাজত ধনী-দুখীয়া, শোষক-শোষিতৰ বিভাজন লক্ষ্য কৰাৰ লগতে জ্যোতিপ্ৰসাদে বিছাৰিছিল সমাজৰ শতকৰা নবৈ ভাগ জনতা - খাটিখোৱা মানুহৰ ঐক্য। জ্যোতিপ্ৰসাদে সেই সময়ৰ অবিভক্ত অসমত অসমীয়া মানে বুজিছিল-

"ময়েই খাছীয়া/মই জয়ন্তীয়া/ডফলা-আবৰ-অঁকা/ময়ে চিংফৌ/ভৈয়ামৰ মিৰি/ সোৱণশিৰীয়া ডেকা/বিজয়ী আহোম কাছাৰী-কোঁচৰ/মেছৰ কুমাৰ মই/ৰাজবংশীয় ৰাভা/কপালত জ্বলে শত গৌৰৱৰ আভা/মই/লালুং-চুটীয়া/লুচাই-মিকিৰ-গাৰো/ মিছিমি-খামতি/নগা-আঙ্গামী বীৰ/পৰ্ব্বতে-পাহাৰে/জ্বলিছে উচ্চ শিৰ/সাম্য-মৈত্ৰীৰ ময়েই ৰণুৱা/চাহ-বাগিচাৰ ময়েই বনুৱা/ন-অসমীয়া মৈমনছিঙীয়া/থলুৱা নেপালী/ নৃত্য-কুশলী মণিপুৰীয়া মই।"(অসমীয়া ডেকাৰ উক্তি)

জ্যোতিপ্ৰসাদে বিশ্বভ্ৰাতৃত্ববোধৰ চিন্তাও গ্ৰহণ কৰিছিল। তেওঁ কৈছিল,-'বিশ্ববৈচিত্ৰ্য ৰক্ষা কৰিবলৈ আমি আমাৰ অসমীয়া সভ্যতা-সংস্কৃতি ৰক্ষা কৰিৰবলৈ যি চিন্তা বা কৰ্ম্ম কৰিম সি সঙ্কীণ প্ৰদেশিকতা হব নোৱাৰে। কিন্তু আমি যদি আমাৰ সভ্যতা-সংস্কৃতি এই সাৰ্ব্বভৌম আদৰ্শৰ পৰা আঁতৰাই আমাৰ মনটোক কেৱল লুইতৰ বৰচাপৰিতেই এৰাল দি থওঁ তেন্তে আমাৰ মনটো অসমৰ অসমৰ গৰুৰ দৰেই টিলিকা হৈ থাকিব। আমাৰ সংস্কৃতি, সাহিত্য, কলা, সকলোৱেই থাকিব অসমৰ নামঘৰত পৰি।......বিশ্ববৈচিত্ৰ্যবোধৰ ভাবেৰে সকলো জাতি, মহাজাতি, উপজাতিয়ে নিজৰ সভ্যতা-সংস্কৃতি গঢ়িবলৈ আগবাঢ়িলে তাত আৰু সংঘৰ্ষৰ ঠাই ক'ত?....অসমীয়া ভৈয়ামীয়াসকলেও তেতিয়া আমাৰ অসমৰ জনজাতিসকলৰ সভ্যতা সংস্কৃতি যে ৰক্ষা কৰিব লাগিব তাকো বুজিব পাৰিব ভালকৈয়ে।'(অসমীয়া স্থাপত্যৰ নৱৰূপ) 

জ্যোতিপ্ৰসাদে 'নতুনৰ পূজা' লিখনীত মহাপুৰুষ শঙ্কৰদেৱে তেওঁৰ সময়ত বহুধাভক্ত অসমৰ জনগোষ্ঠীসমূহক ঐক্যবদ্ধ কৰাৰ ইতিহাসক বিজ্ঞানসন্মত পদ্ধতিৰে বিশ্লেষণ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰি কৈছে যে অসমৰ পৰ্ব্বতে-ভৈয়ামে জকমকাই থকা নানা ভাষা-ভাষী মানুহৰ বিচিত্ৰ সংস্কৃতি,তেওঁলোকৰ মাতৃভাষা, দোৱান আদি এৰিবলৈ কোৱাতো মহাপুৰুষ জনাৰ সমন্বয় নীতিৰ ফালৰ পৰাও অসঙ্গত। শঙ্কৰদেৱে সংস্কৃতিৰ এই সমন্বয় কৰিবলৈ যাওঁতে যেনেকৈ নিজৰ ভিতৰত বৈপ্লৱিক ৰূপান্তৰ ঘটাইছিল, সেইদৰে যাৰ সৈতে সমন্বয় কৰিছিল তাৰো জাতীয় ৰীতি-নীতি, বৈশিষ্ট নষ্ট হ'বলৈ নিদিয়াকৈ নতুন সংস্কৃতিৰ পোহৰত চালি-জাৰি অসমীয়া সংস্কৃতিৰ এক নৱ প্ৰকাশ ঘটাব বিছাৰিছিল। কাৰন জ্যোতিপ্ৰসাদে তেতিয়াই বুজিছিল যে অসমীয়াভাষীসকলে যেনেকৈ নিজৰ ভাষা-সংস্কৃতিকলৈ গৌৰৱ অনুভৱ কৰে নগা, মিজো, খাচিয়া, গাৰো, বড়ো,ৰাভা, মিচিং বা কাৰ্বি এজনেও নিজ নিজ মাতৃভাষা-সংস্কৃতিকলৈ গৌৰৱ অনুভৱ কৰে। এটা স্বাভাৱিক সুস্থ পৰিবেশত সমতাৰ ভিত্তিত দীৰ্ঘদিনৰ আদান-প্ৰদানৰ মাজেৰে সংমিশ্ৰণৰ বিজ্ঞানসন্মত প্ৰক্ৰিয়া গ্ৰহণ কৰাৰ কথা তেতিয়াই তেওঁ উপলদ্ধি কৰিছিল। কংগ্ৰেছৰ নেতৃত্বত আমাৰ দেশত চলা স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সময়ত যেতিয়া ভাৰতীয় জাতীয়তাবোধ জীৱন্তৰূপে কাম কৰি আছিল তেতিয়া এই অঞ্চলৰ সকলো মানুহক এটা ঐক্যবদ্ধ সমূহীয়া জনগোষ্ঠীলৈ ৰুপান্তৰিত কৰাৰ পূৰ্ণ সুযোগ আছিল যদিও কংগ্ৰেছে ইয়াৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক বিপ্লৱৰ কাম হাতত ন'ললে৷ কিন্তু তাৰ পৰিবৰ্ত্তে ৰাজ্যখনত স্বাধীনোত্তৰ অধিক কাল ক্ষমতাসীন কংগ্ৰেছ দলে ব্ৰিটিছৰ দৰে 'ভাগ কৰা আৰু শাসন কৰা (Divide and Rule)' নীতি অনুসৰণ কৰায়েই নহয় অধিক বৃদ্ধি কৰাৰ চেষ্টাত লিপ্তহৈ অসমৰ কিছুমান জনগোষ্ঠীয়ে বিচৰা নিবিচৰাকৈয়ো স্বায়ত্ব শাসিত আৰু উন্নয়ণ পৰিষদসমূহ গঠন কৰি অসমৰ জনগণক বহুধাভক্ত কৰি পেলালে। 

আজি বিশ্বায়নে অৰ্থনীতিক বিশ্বায়িত কৰাৰ ফলত পণ্য প্ৰযুক্তি আৰু তথ্যৰো বিশ্বব্যাপী অবাধ যাতায়ত হৈছে। ইয়াৰ ফলত আজি বাতৰিকাকত-আলোচনী, ডিস্কটিভি, স্মাৰ্টফোন, ইন্টাৰনেট আদিয়ে আমেৰিকান কালছাৰৰ নামত এক ভোগবাদী সংস্কৃতিৰ প্ৰচাৰ আৰু প্ৰসাৰ সমগ্ৰ বিশ্বতে ঘটাইছে। ই সাধাৰণ মানুহৰ জীৱনলৈ কঢ়িয়াই আনিছে অভূতপূৰ্ব সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিৰ সংকটৰ বিজাণু। এই অনৈতিক অমানবীয় পৰিকল্পনাত আছে এক অধ:পতিত নৈতিক সাংস্কৃতিক ধ্যানধাৰণা। কৃত্ৰিম এই সংস্কৃতিৰ জন্ম ক্ষয়িষ্ণু পুঁজিবাদী অৰ্থনীতিৰ মুনাফাৰ লোভ আৰু বৈজ্ঞানীক মানসিকতাৰ পৰা বিচ্যুত প্ৰযুক্তিৰ হাতত ধৰি। ইয়াৰ মূল কথা হল কনজুমাৰিজিম বা ভোগবাদ। উন্নত প্ৰযুক্তিৰ হাতত ধৰি ভাইৰাছৰ দৰে সমগ্ৰ বিশ্বতে বিয়পি পৰিছে এই বিকৃতি। এই ভয়ঙ্কৰ প্ৰচাৰৰ ষ্ট্ৰিমৰোলাৰত উন্নত পুঁজিবাদী দেশবোৰতকৈয়ো বেছিকৈ পিষ্ট হৈছে দৰিদ্ৰ দেশৰ কিশোৰ-কিশোৰীসকল। ইয়াৰ প্ৰভাৱ পৰিছে আমাৰ বিহু উদযাপনৰ ওপৰতো। আমাৰ সাংস্কৃতিক ক্ষেত্ৰখনতো ভৰিপৰিছে স্থূল চিন্তা, অদ্ভূত বেশভূষা, যৌনতা, অবাস্তৱতা, উদ্দেশ্যহীনতা। এই ক্ষেত্ৰত এজন প্ৰকৃত শিল্পীৰ কৰ্তব্য সন্বন্ধে জ্যোতিপ্ৰসাদে 'শিল্পীৰ পৃথিবী' শীৰ্ষক প্ৰবন্ধটিত কৈছিল -'এই জনতাক শিল্পীৰূপ দি, সংস্কৃতি এই জনতাৰ হাতত পৃথিৱীখন দিয়াই শিল্পীৰ পলিটিক্স। এই জনতাক খাই বৈ সুস্থ-সবল হৈ শিল্পীৰূপে প্ৰকাশ হ'বলৈ সকলো বাস্তৱিক সুযোগ-সুবিধা দিয়াই শিল্পীৰ অৰ্থনীতি। যি সমাজৰ গাঁথনিত, মাথোন সকলো শিল্পী প্ৰকাশৰ-বিকাশৰ সমান অধিকাৰ সুযোগ-সুবিধা সেয়েই শিল্পীৰ সমাজনীতি। যি প্ৰকাৰৰ সংঘাতৰেই দুস্কৃতিৰ বিনাশ হ'ব সেয়াই শিল্পীৰ সমৰ-নীতি।....আজি সকলো কথাকেই জনতাৰ কল্যাণৰ কষটি শিলত ঘঁহি সি আচল সোণ নে পিতল পৰীক্ষা কৰি চাব লাগিব। যি অৰ্থনীতিৰ দ্বাৰা জনতাই সংস্কৃতি গঢ়িবলৈ সুবিধা নাপায় সেই অৰ্থনীতি অনুপযোগী। সি সংস্কৃতিক অৰ্থনীতি নহয় সি দুস্কৃতিমূলক অৰ্থনীতি। সাম্ৰাজ্যবাদ আৰু পশ্চিমীয়া যি ধনতন্ত্ৰবাদৰ অৰ্থনীতি সি দেখাতেই দুস্কৃতিমূলক।.... এই দুই অৰ্থনীতি আমাৰ নিশ্চয় শিল্পীৰ নহয়।' গতিকে আজি শিল্প-সংস্কৃতিৰ চৰ্চাৰ উদ্দেশ্য হোৱা উচিত এই ভোগবাদী অধ:পতিত নৈতিক সংস্কৃতি অৰ্থ্যা দুস্কৃতিৰ বিনাশৰ বাবে শিল্প-সংস্কৃতিক ব্যৱহাৰ কৰা, তাৰ আলম লৈ শিল্প-সংস্কৃতি চৰ্চা কৰা নহয়। জ্যোতিপ্ৰসাদৰ মতে মাথো শিল্প-সাহিত্য সৃষ্টি কৰিলেই নহব, যি শিল্পী-সাহিত্যিকে মানুহৰ জীৱন সাংস্কৃতিক কৰি তোলে, প্ৰগতিৰ পথ দেখুৱাই তেওঁয়েই যথাৰ্থ শিল্পী। তেওঁৰ সাহিত্য-সংস্কৃতি-প্ৰেম- ভালপোৱা-দৰদী হৃদয়বৃত্তি সকলো আহিছে সমাজৰ অত্যাচাৰিত, বঞ্চিত মানুহৰ প্ৰতি আন্তৰিক ভালপোৱা, দায়বদ্ধতা আৰু তেওঁলোকৰ বাবে এখন সুন্দৰ শোষণহীন সমাজ গঢ়িব খোজাৰ আকুতিৰ পৰা। সেইয়াই হৈছে প্ৰকৃত জনতাৰ শিল্পীৰ লক্ষণ। তেওঁ ভাৰতীয় চলচ্চিত্ৰৰো এজন বাটকটিয়া। পিচে তেওঁ আজি বহুতৰ দৰে চলচ্চিত্ৰৰ ৰঙীণ চৌখিনতাত ভোল যোৱাৰ পৰিবৰ্ত্তে চলচ্চিত্ৰকো সংগ্ৰামৰ আহিলা হিচাবে বিবেচনা কৰিছিল। তেওঁ ভাৰতৰ প্ৰথমখন বাস্তৱবাদী সবাক ৰাজনৈতিক চলচ্চিত্ৰ 'জয়মতী'ৰ জৰিয়তে নায়িকা জয়মতীয়ে ৰজাৰ ইমান অত্যাচাৰৰ পিচতো নিজে গিৰীহতৰ সম্ভেদ নিদি ৰজাৰ অত্যাচাৰ নিৰৱে সহি মৃত্য বৰণ কৰা ঘটনাৰ জৰিয়তে মহাত্মা গান্ধীৰ অহিংসাবাদৰ কথা প্ৰচাৰ কৰিব বিছাৰিছিল। সেইদৰে তেওঁৰ নাটক খনিকৰত আছে নাৰী স্বাধীনতাৰ বাণী আৰু লভিতাত নেতাজী সুভাস চন্দ্ৰ বসুৰ আপোচহীন আদৰ্শৰে গঠিত আজাদ হিন্দ ফৌজৰ দেশপ্ৰেমৰ এক আপোচহীন সংগ্ৰামী চেতনা।

জ্যোতিপ্ৰসাদে তেওঁৰ সময়ৰ আদৰ্শৰ প্ৰেক্ষাপটত ভাৰতীয় আৰু অসমীয়া সমাজৰ গৰ্ভত জন্ম হোৱা নৱজাগৰণ বা ৰেনেচাৰ আকাঙ্খাক বাস্তৱ ৰূপ দিবলৈ গৈ কি পথ গ্ৰহণ কৰিছিল, তাৰ যথাৰ্থ উপলদ্ধিৰ ভিত্তিত আজিৰ ভিন্ন পৰিস্থিতিত শিল্প-সাহিত্য সম্পৰ্কে, আজিৰ দিনৰ সমাজ সম্পৰ্কে বিজ্ঞানসন্মত যুগোপযোগী ধাৰণা গঢ়ি তোলাৰ বাবে জ্যোতিপ্ৰসাদৰ জীৱন সংগ্ৰামৰ পৰা শিক্ষা গ্ৰহণ কৰাই হ'ব তেওঁৰ প্ৰতি যথাৰ্থ শ্ৰদ্ধা জ্ঞাপন। দেশৰ শোষিত মানুহ, ছাত্ৰ-যুবকৰ অনুপ্ৰেণাৰ যোগাবলৈ জ্যোতিপ্ৰসাদ প্ৰকৃতপক্ষে কেনে ধৰণৰ আপোচহীন বিপ্লবী মনীষী আছিল, সত্যৰ বাবে, দেশৰ শোষিত মানুহৰ বাবে, যি আন্তৰিকতাৰে সমাজৰ পৰা অত্যাচাৰ, অনাচাৰ, বৈষম্য দূৰ কৰাৰ বাবে আজীৱন সংগ্ৰাম কৰিছিল তাৰ বহল চৰ্চ্চা হোৱা উচিত। কাৰণ তেওঁৰ দৰে এজন মহান বহুমুখী বিপ্লৱী মানৱতাবাদী মনীষীৰ চিন্তা, আদৰ্শ আমি গ্ৰহণ কৰি আমাৰ মাজত বিলীন নকৰাকৈ আজিৰ যুগত উত্তৰণৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় তাতোকৈ উন্নত সমাজবাদী আদৰ্শ-সংস্কৃতি আমি গঢ়ি তুলিব নোৱাৰো, কাৰণ তেওঁ য'ত শেষ কৰিছে তাৰ পৰায়েই আমি আৰম্ভ কৰিব লাগিব। 
লেখক সমাজ-ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক আৰু গুৱাহাটীৰ আমেৰিকান ডেন্টেল ক্লিনিকৰ সঞ্চালক। ফোন: ৯৪৩৫৭০৪০৯০

Saturday, January 7, 2017

সুখ-দুখৰ বতৰা

আজিৰ ভাল খবৰবোৰ

১. অসম তথা উত্তৰ পূৰ্বাঞ্চলৰ পৰ্যটন বিকাশৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে উত্তৰ-পূৰ্বা্চল পৰ্যটন উন্নয়ন পৰিষদ গঠন কৰিব বুলি ডনাৰ মন্ত্ৰীয়ে সদৰী কৰিছে।

২. অসমৰ কৃষি অৰ্থনীতিক দুগুণ কৰাৰ লক্ষ্য নিৰ্ধাৰণ কৰি লৈছে অসম চৰকাৰে। মুখ্যমন্ত্ৰীৰ সমগ্ৰ গ্ৰাম্য উন্নয়ন যোজনাৰ অধীনত অহা পাঁচ বছৰত অসমৰ ২৫হাজাৰ গাঁৱত এই উদ্দেশ্যে ৩০হাজাৰ কোটি টকা ব্যয় কৰিব বুলি কালি গুৱাহাটীৰ খানাপাৰাত কৃষি উদ্যান শস্য মেলা উদ্বোধন কৰি মুখ্যমন্ত্ৰীয়ে ঘোষণা কৰিছে।

৩. চৰকাৰী দামত এইবাৰ অসমৰ কৃষকৰ পৰা ১.৪০লাখ মেট্ৰিক টন ধান চৰকাৰে ক্ৰয় কৰিব বুলিও সুখবৰ প্ৰকাশ পাইছে। ৰাজ্য চৰকাৰৰ কৃষি বিভাগৰ লগতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ তিনিটা প্ৰতিষ্ঠানেও এই ক্ষেত্ৰত পদক্ষেপ লোৱা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে।

৪. শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কলাক্ষেত্ৰ সমাজৰ উদ্যোগত অহা ৮-১০ জানুৱাৰী’২০১৭ত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ দ্বিতীয় বাৰ্ষিক আন্তৰ্জাতিক মহোতসৱ অনুষ্ঠিত হব। তিনিও সন্ধিয়া শংকৰদেৱ বিৰচিত ‘ৰামবিজয় নাট’খন স্পেনিচ ভাষাত প্ৰদৰ্শিত হব আৰু ইয়াত বিভিন্ন ভাৱত বিদেশী শিল্পী সকলেই অভিনয় কৰিব।

৫. গুৱাহাটী গ্ৰন্থমেলাত বিগত ৮দিনত প্ৰায় দুই কোটি টকাৰ কিতাপ বিক্ৰী হোৱাৰ সুখবৰ। নেদাৰলেণ্ড ৰেড বাউড বিশ্ববিদ্যালয়ত জ্যোতি পদাৰ্থ বিজ্ঞান বিষয়ত গৱেষণাৰত যুৱ বিজ্ঞানী পয়স্বিনী শইকীয়াই ‘মহাজগত জিজ্ঞাসা’ নামৰ অনুষ্ঠানত শিক্ষাৰ্থীৰ সৈতে অন্তৰংগ আলাপত অংশ গ্ৰহণ কৰি বিষয়টোত উচ্চ শিক্ষাৰ বাটবোৰৰ কথা বাখ্যা কৰে।

৬. যোৰহাট জিলাৰ হাতীগড় মৌজাত মঘাই ওজা ক্ষেত্ৰত অহা ১৮-২২জানুৱাৰীলৈ সদৌ অসম ভিত্তিত ভাওনা প্ৰতিযোগিতা আয়োজিত হৈছে।

৭. আজি গুৱাহাটী গ্ৰন্থমেলা প্ৰাংগনত অসমৰ প্ৰতিভাবান যুৱ লেখক তথা মীন গৱেষক লীলাকান্ত পায়েঙৰ প্ৰৱন্ধ সংকলন ‘বাস্তৱ চিন্তা’ উন্মোচিত হব। অসমৰ প্ৰায় বিলাক কাকত আলোচনীৰ লগতে অসমীয়াৰ সুখ-দুখতো নিয়মীয়াকৈ নিৱন্ধ লিখা পায়েঙৰ গ্ৰন্থখন প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে প্ৰতিশ্ৰুতি প্ৰকাশনে।

৮. কালি বোকাখাতৰ আগৰতলী পথাৰত ডিৱাই৩৬৫ৰ ভোগালী আড্ডাৰ বাকৰি উন্মোচিত হয় গল্পকাৰ, সাংবাদিক মনোজ কুমাৰ গোস্বামীৰ নব্য গল্প সংকলন ‘ভুল সত্য’। অসমৰ ২৬গৰাকী গল্পকাৰৰ নিৰ্বাচিত গল্পৰ সংকলন ‘বছৰৰ গল্প ২০১৬’ও আঁক-বাঁক প্ৰকাশনে প্ৰকাশ কৰি উলিয়াইছে।

৯. শিৱসাগৰৰ কোঁৱৰপুৰত ৭ আৰু ৮জানুৱাৰীত জুম্মা মজছিদ কমিটিয়ে আয়োজন কৰিছে দ্বীনি জলছাৰ। ইয়াৰ সৈতে এখন মুকলি ইছলামিক সাহিত্যৰ প্ৰতিযোগিতাও অনুষ্ঠিত হৈছে। হজৰত মহম্মদৰ জীৱন দৰ্শনৰ ওপৰত বক্তৃতাৰো আয়োজন কৰাৰ বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে।

১০. মাজুলীৰ কিশোৰ পেগুৱে বিহাৰৰ পাটলিপুত্ৰত অনুষ্ঠিত ৰাষ্ট্ৰীয় কিক বস্কিং প্ৰতিযোগিতাত ছিনিয়ৰ শাখাত সোণৰ পদক অৰ্জন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ সুখবৰ। গুৱাহাটীৰ দীঘলীপুখুৰীত অনুষ্ঠিত আন্তঃজিলা ৰয়িং প্ৰতিযোগিতাতত শিৱসাগৰৰ দলটোৱে ৭টা সোণ, ৫টা ৰূপ আৰু ৪টা ব্ৰঞ্জৰ পদক অৰ্জন কৰাৰ সুখবৰো প্ৰকাশ পাইছে।

চিন্তন

অভিভাৱক হয়তো হিটলাৰ অথবা গান্ধী হওঁক
ৰক্তিম গোস্বামী
ভয়ংকৰ দূৰ্ঘটনাৰ ছবিবোৰ দেখিলে, সৰু সৰু ল’ৰাহতৰ চিন্ন-ভিন্ন মৃতদেহবোৰ দেখিলে এক অসহনীয় শোক আৰু ক্রোধে মনটো চেপি ধৰে।কিন্তু কাক দোষিম? কাৰ ওপৰত ক্ষোভ উজাৰিম? পৰিবহন মন্ত্রী? অভিভাবক? সমাজ?আনন্দ-উত্তেজনাৰ চৰম মুল্য দিয়া ল’ৰাহতক? নে এটা দূৰ্ঘটনাক কেৱল এটা দূৰ্ঘটনা বুলি গ্রহণ কৰিয়েই মনটোক শান্তনা দি থওঁ। 

এইটো হয়তো দুনাই কোৱাৰ প্রয়োজন নাই যে ঘৰখনেই প্রতি সন্তানৰ শিক্ষা আৰু আদৰ্শৰ ঘাই ভেটি।সন্তানৰ এই ভেটি সৱল হ’লে তেওঁ পৃথিবীৰ যিকোনো পৰিবৰ্তনৰ যি কোনো পৰিস্থিতিতে সৱলভাবে মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম।ঘৰৰ আন এটা নাম অনুশাসন যাৰ প্রতিফলন হয় সন্তানৰ চৰিত্রত। কিন্তু আজিৰ তাৰিখত এখন ঘৰৰ এনে সংজ্ঞাকলৈ অলপ খেলি মেলি লাগে। আজিকালি সন্তানৰ উদভণ্ডালি বা বিপথগামিতাকলৈ যদি কোনোৱে প্রশ্ন কৰে তেনেহ’লে তেনে প্রতিটো প্রশ্নৰে প্রায়বোৰ অভিভাবকৰ হাতত এটা সহজ উত্তৰ আছে ‘আজি কালি আৰু আগৰ দিন নাই।’ তাৰমানে তাৰ অৰ্থ এইটো নেকি যে গৌৰৱেৰে নিজ সন্তানৰ হাতত সময়তকৈ আগে বাইক বা গড়ীৰ চাবি তুলি দিয়া অভিভাৱকে সন্তানৰ ভয়ানক মৃত্যুকো সহজে ল’ব পৰা হ’ল?দায় সৰা উত্তৰে আসন্ন বিপদক বাস্তব কৰিব।সমাজ বা পৰিবৰ্তিত সময়ক দোষ দি হাত সৰা সকলে এই কথা জনা উচিত যে আমাক সকলোকেলৈহে এই সময় আৰু সমাজ। আমাৰ কৰ্ম আৰু সিদ্ধান্তইহে দিক নিৰ্ণয় কৰিব নতুনৰ।বিজ্ঞজনে সয়েহে কৈছিল-“তুমি যদি সমাজ পৰিবৰ্তন কৰিব বিচাৰিছা তেনেহ’লে প্রথমে নিজৰ পৰিয়ালটোক ভাল পাবলৈ শিকা”।ইয়াক দোহাৰাৰ প্রয়োজন নাই যে এই ভালপোৱা আন একো নহয় বৰং পৰিয়ালৰ ইজনে সিজনক সুস্থভাবে গঢ় দিয়াৰ দায়বদ্ধতা। 

ভোগবাদ আৰু পূৰ্ণাংগ ৰূপত জীয়াই থকাৰ সংজ্ঞাৰ মাজৰ ৰেখাডাল যদিও শকত কিন্তু অতি বস্তুবাদী মনোভাৱ, সূক্ষ্মদৃষ্টি আৰু সঠিক চিন্তাৰ দীনতাই সেই ৰেখাডালক অদৃশ্যপ্ৰায় কৰি পেলাইছে। সেয়েহে মানুহৰ আত্মিক তুষ্টিৰ প্রাসংগিকতা হেৰাই গৈছে, ইজনে আনজনৰ লগত কৰা বস্তুৰ তুলনামূলক প্রতিযোগিতাৰ মাজত। এই প্রতিযোগিতা ক্রমাৎ দ্রুতৰ পৰা দ্রুততৰ হৈ গৈ আছে। দূৰ-দূৰণিলৈকে ক’তো কোনো ষ্টপেজ নাই। সজ-অসজৰ চিন্তা বাদ দি যিকোনো প্রকাৰে টকাৰ পাহাৰ গঢ়ি আন দহজনতকৈ কেনেকৈ ওপৰত থাকিব পাৰি তাৰ চিন্তাত টোপনি হেৰাইছে অলেখৰ। গম নোপোৱাকৈ মনে মনে সংগোপনে বিয়পিছে এই ব্যাধি সন্তানলৈ। মা-পিতাকে সন্তানৰ মগজুত সাজি দিয়া অলেখ বস্তু থ’ব পৰা অট্টালিকাটোৰ খালী কুঠৰীবোৰ পূৰাবলৈ দিনক দিনে বাঢ়ি আহে সন্তানৰ বস্তুৰ তালিকাৰ দৈৰ্ঘ্য। তালিকাখনৰ উচিত বাচ-বিচাৰ অবিহনে চাহিদাবোৰ পূৰ কৰাটো যে মাতৃ-পিতৃৰ গৌৰৱৰ অন্যতম কাৰণ হৈ পৰিছে আজিৰ তাৰিখত, বিশেষকৈ নতুনকৈ ধনী হোৱা মধ্যবিত্তৰ মাজত। ব্রেকহীন এই দ্রুত ভুৱা অৰ্থকেন্দ্রিক আন্তঃপাৰিবাৰিক প্রতিযোগিতামূলক যাত্রাৰ পৰিণতি ‘কাল’ হোৱা অলেখ উদাহৰণ আমাৰ আগত প্রতিদিনে প্রতীয়মান। 

অভিভাবক সকল হয় হিটলাৰ হওঁক নহয় গান্ধী হওঁক। হয় মৰমেৰে অন্যথা কঠোৰ অনুশাসনেৰে নিজৰ সন্তানক নিজৰ কৰি ৰাখক যেতিয়ালৈকে তেওঁলোক মানসিকভাবে পৈণত নহয়।কোনো সন্তানৰ অকাল বিয়োগ অথবা সন্তানৰ অতপালিৰ বাবে আনৰ অকাল মৃত্যু হোৱাতো কোনো অভিভাবকৰ কাম্য নহয়।সেয়েহে সন্তানৰ ‘লাগ বুলিলেই লাগিব’ মনোবৃত্তিৰ বিৰুদ্ধে যুক্তিসন্মতভাবে যুঁজ দিয়ক।সামাজিক অনুষ্ঠানৰ সহায় লওঁক, স্বেচ্ছাসেৱী সংগঠনৰ সহায় লওঁক,কাউন্সেলৰৰ সহায় লওঁক। প্রয়োজন হ’লে পুলিছৰ সহায় লওঁক কিন্তু এৰি নিদিব। ঘৰত প্রথম যি দিনাই দেৰি কৈ সোমাব সেইদিনাই প্রশ্ন কৰক আৰু উচিত উত্তৰ নাপালে প্রয়োজন সাপেক্ষে কঠোৰ হওঁক।সময়তৈ আগত লাভ কৰা বস্তুৱে কি বিপদ মাতিব পাৰে হৈ যোৱা ঘটনাৰ ভিত্তিত তাৰ ভয়াবহতাৰ বিষয়ে বাৰংবাৰ অৱগত কৰক, ফলপ্রসূভাবে কথা পাতক।নিজৰ আৰু সন্তানৰ ভালৰ বাবে আত্মবিশ্লেষণ আৰু আত্মসমলোচনাৰে নিজৰ ভুলবোৰ যিবোৰে সন্তানক প্রশ্রয় দিয়ে, সংশোধন কৰক। পিতৃ আৰু মাতৃ সন্তান বিষয়ক প্রতিটো বিষয়ত একমত হৈ সন্তানৰ সমুখত থিয় দিয়ক। মুঠতে যি প্রয়োজন তাকে কৰক কিন্তু অকালতে নষ্ট হ’বলৈ এৰি নিদিব।ব্যক্তিগতভাৱে এই লেখকে দুটা ঘটনাৰ চাক্ষুস সাক্ষী য’ত এহাল অভিভাবকে নিজৰ নষ্ট হ’ব ধৰা সন্তানৰ দোষক আৰঁকাপোৰ দিছিল আৰু আনহালে প্রতি পদতে যুঁজি পিছলৈ পুলিছ পৰ্যন্তৰ আশ্রয় লৈছিল আৰু সুফল স্বাভাবিকতেই তেওঁলোকৰে প্রাপ্য আছিল। এটা কথা আমি সকলোৱে সততে পাহৰি যাওঁ যে যে টকা- পইছা, ঘৰ বাৰী এই সকলোৱে দিয়া সুখ ক্ষন্তেকীয়া কিন্তু এটা সু- সম্বন্ধৰ সুখ স্বৰ্গীয় আৰু চিৰস্থায়ী।পিতৃ- মাতৃ আৰু সন্তানৰ আত্মিক সম্বন্ধক বস্তুবাদৰ তুলাচনীত তুলিলে বিপদ স্বভাবিকেই আসন্ন।

Friday, January 6, 2017

সুখ-দুখৰ বতৰা

আজিৰ ভাল খবৰবোৰ

১. অহা বাজেট অধিবেশনতে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে চাহ শ্ৰমিক আইনত সংশোধনী ঘটাই নূন্যতম মজুৰি ৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়ত নিৰ্ধাৰণ কৰিবলৈ আগবাঢ়িছে মোদী চৰকাৰে। এই গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ত সংশোধনী বিধেয়কৰ প্ৰস্তুতিৰ কথা কালি সদৰী কৰিলে কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰীয়ে।

২. দেশৰ পাঁচখনকৈ আগশাৰীৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত স্থাপিত হব শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আসন। বেনাৰস হিন্দু বিশ্ববিদ্যালয়, বিশ্বভাৰতী বিশ্ববিদ্যালয়, জৱাহৰলাল নেহৰু বিশ্ববিদ্যালয়, দিল্লী বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হায়দৰাবাদ বিশ্ববিদ্যালয়ত এই আসন স্থাপনৰ বাবে অসম চৰকাৰৰ শিক্ষা বিভাগে পদক্ষেপ লব।

৩. অহা তিনি বছৰত ১২হাজাৰ কিল’মিটাৰ পথ পকী কৰাৰ লক্ষ্য স্থিৰ কৰি লৈছে অসম চৰকাৰৰ গড়কাপ্তানী বিভাগে। নূন্যতম ২৫০গৰাকী লোকৰ বসতিপূৰ্ণ ঠাই সমূহো পকী পথেৰে সংযোগ কৰা হব বুলি ৰাজ্যৰ গড়কাপ্তানী মন্ত্ৰীয়ে সুখবৰ সদৰী কৰিছে।

৪. অসমত স্নায়বিক ও দুৰ্ঘটনাকালীন জৰুৰী চিকিতসাৰ ক্ষেত্ৰত সেৱাৰ ধ্বজবাহক প্ৰতিষ্ঠান জিএনআৰচি হাস্পতালে ত্ৰিশটা বছৰ সম্পূৰ্ণ কৰিছে। কালি প্ৰতিষ্ঠা দিৱসত তিনিগৰাকী বৰেণ্য অসমীয়া ধীৰেন্দ্ৰ নাথ বেজবৰুৱা, হোমেন বৰগোহাঞি আৰু ধীৰেন্দ্ৰ নাথ চক্ৰৱৰ্তীক সম্বৰ্ধনা জনায় প্ৰতিষ্ঠানটোৱে।

৫. আজিৰে পৰা অসম আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় কৃষি উদ্যান শস্য মেলাৰ শুভাৰম্ভ হৈছে। পূৰ্বতে বিয়াগোম কেলেংকাৰীৰ অভিযোগ থকা বিভাগটোক মধ্যভোগী, ঠিকাদাৰ আৰু দালালৰ চৰণীয়া পথাৰ কোনো পধ্যেই হবলৈ নিদিয়ে বুলিও কৃষি মন্ত্ৰী অতুল বৰাই স্পষ্ট কৰিছে।

৬. অহা বৰ্ষৰ পৰা অসমত হাইস্কুল শিক্ষান্ত পৰীক্ষাৰ গণিত বিষয়ৰ মূল্যায়ন কম্পিটাৰযোগে কৰা হব বুলি ঘোষণা কৰিছে অসমৰ শিক্ষামন্ত্ৰীয়ে। অহা বৰ্ষৰ পৰা উচ্চতৰ মাধ্যমিকৰ দুয়োটা শ্ৰেণীৰো পাঠ্যপুথি বিনামূলীয়া হব আৰু বিশ্ববিদ্যালয়টো বিনামূলীয়া নামভৰ্তিৰ ব্যৱস্থা আৰম্ভ কৰা হব বুলিও সুখবৰ প্ৰকাশ পাইছে।

৭. কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে গুৱাহাটীৰ বেলতলাস্থিত ইএছআই হাস্পতালখনক ছুপাৰ স্পেচেয়েলিটি হাস্পতাললৈ উন্নীতকৰণৰ বাবে সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰিছে বুলিও কেন্দ্ৰীয় শ্ৰম মন্ত্ৰীয়ে ঘোষণা কৰিছে। চাহ বাগিছাৰ শ্ৰমিক সকল আৰু ২১হাজাৰ টকালৈকে দৰমহা পোৱা যিকোনো সংস্থাৰ কৰ্মচাৰীৰ বাবে এই হাস্পতালত সেৱা আগবঢ়োৱা হব বুলিও জানিব পৰা গৈছে।

৮. যোৰহাট জিলা ক্ৰীড়া সন্থাৰ খেলপথাৰত চলি আছে পঞ্চদশ অসম মহোতসৱ। পৰম্পৰাগত খাদ্য মেলা, সাংস্কৃতিক সন্ধিয়াৰ লগতে প্ৰতি সন্ধ্যা পুতলা থিয়েটাৰৰো প্ৰদৰ্শন হোৱা বুলিও বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে।

৯. আজি ৰাজ্যৰ ৪৯ টা চিনেমাঘৰত মুক্তি লাভ কৰিছে নয়ন নিলীম অভিনীত চিনেমা ‘কোঁৱৰপুৰৰ কোঁৱৰ’। অহা ১৩ জানুৱাৰীত মুক্তি লাভ কৰিব নতুন অসমীয়া চিনেমা ‘দূৰ’য়েও। অহা ৩ফেব্ৰুৱাৰীত মুক্তি পাব নতুন অসমীয়া চিনেমা ‘ৰাফ এণ্ড টাফ’।

১০. শিৱসাগৰৰ সন্তান আৰু মুম্বাইত কৰ্মৰত সংগীত শিল্পী সুকুমাৰ দত্তই হলিউডৰ ছবি ‘পেছেঞ্জাৰ্ছ’ ৰ বাবে সংগীত প্ৰস্তুত কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰি গৌৰৱ কঢ়িয়াই আনিছে।

চিন্তন

ডিজিটেল মাধ্যমৰ আগ্ৰাসন 
আৰু ছপা কিতাপৰ ভৱিষ্যত
দীপাংকৰ মল্ল বৰুৱা
আমাৰ চহৰখনত এটা ৰাজহুৱা পুথিভঁৰাল আছে। চহৰখনৰ ৰাইজৰ এটা বহুদিনীয়া দাবী পূৰণৰ বাবে এই পুথিভঁৰালটো নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল। পুথিভঁৰালটোত বহুতো লাগতিয়াল আৰু দুষ্প্ৰাপ্য পুথি আছে। অসমীয়া আৰু ইংৰাজী দুয়োটা ভাষাৰে বহুতো পুথি ইয়াত আছে। পুথিভঁৰালটো স্থাপন কৰাৰ সময়ত আশা কৰা হৈছিল যে, চহৰখনৰ মানুহৰ বৌদ্ধিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত পুথিভঁৰালটোৱে এক বলিষ্ঠ ভূমিকা গ্ৰহণ কৰিব।

এটা পুথিভঁৰাল চলি থাকিবলৈ হ’লে প্ৰথম চৰ্ত হ’ল তালৈ মানুহৰ আহ যাহ হ’বই লাগিব। মানুহে পুথিভঁৰালৰ কিতাপ পঢ়িব লাগিব, পুথিঁৰালটোক কেন্দ্ৰ কৰি এটা অধ্যয়নৰ পৰিৱেশ ৰচিত হ’ব লাগিব। কিন্তু অতি পৰিতাপৰ কথা যে আমাৰ চহৰখনত এটা সুদৃশ্য গৃহত স্থাপন কৰা পুথিভঁৰালটোলৈ কোনো মানুহ নাযায় বুলিবই পাৰি। মই নিজেও এই ক্ষেত্ৰত দোষী। কেৱল লাইব্ৰেৰিয়ান জন হামিয়াই হিকতিয়াই বহি থকা পুথিভঁৰালটোত প্ৰায়ে বিৰাজ কৰি থাকে মৰিশালি সদৃশ নিৰ্জনতা। পুথিভঁৰালটোৰ সংলগ্ন প্ৰেক্ষাগৃহটোত কেতিয়াবা কিবা অনুষ্ঠান পৰা হ’লেহে মানুহৰ কিছু সমাগম হয়।
যোৱা বছৰৰ পৰা মই পুথিভঁৰাল পৰিচালনা সমিতিৰ লগত জড়িত হৈ আছোঁ। সমিতিৰ প্ৰায় প্ৰতিখন সভাতে আলোচনাৰ মুখ্য বিষয় হয়গৈ – পুথিভঁৰালটোলৈ মানুহ কেনেকৈ আনিব পাৰি। বিভিন্ন বয়সৰ পঢ়ুৱৈৰ বাবে উপযোগী কিতাপেৰে ঠাহ খাই থকা পুথিভঁৰালটোৰ প্ৰতি সাধাৰণ মানুহৰ নিৰ্লিপ্ততাই হয়তো পুথি অধ্যয়নৰ প্ৰতি বৰ্ধিত হেমাহিকে প্ৰদৰ্শন কৰিছে।

এইখিনিতে প্ৰশ্ন উত্থাপিত হয় – মানুহে আজিকালি কিতাপ নপঢ়াই হ’ল নেকি? কিতাপৰ প্ৰতি মানুহৰ স্বাভাৱিক আকৰ্ষণ অভাৱনীয় ভাৱে হ্ৰাস পাইছে নেকি? নৱ প্ৰজন্মই কিতাপৰ মূল্য নুবুজা হৈছে নেকি?

অলপতে আমাৰ চহৰৰ এজন উদীয়মান গ্ৰন্থ ব্যৱসায়ীৰ লগত এই ব্যৱসায়ৰ বৰ্তমান অৱস্থাৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিলোঁ। তেওঁৰ দোকানখনত থকা বহুত কিতাপ বহুদিন বিক্ৰী নোহোৱাকৈ পৰি আছে। সেই কিতাপখিনি তেওঁ ৰেহাই মূল্যত চহৰখনৰ ৰাজহুৱা পুথিভঁৰালটোত দিব বিচাৰে। তেওঁক বুজালো, যিসময়ত ৰাজহুৱা পুথিভঁৰালত থকা কিতাপখিনি পঢ়িবলৈয়েই মানুহ নাই, সেই সময়ত পুথিভঁৰালটোত অধিক কিতাপ জমা কৰি ৰখাৰ যুক্তি আছেনে?

গ্ৰন্থ ব্যৱসায়ী জনৰ পৰাই গম পালোঁ কিতাপৰ বিক্ৰী হেনো যোৱা কেইটামান বছৰত লেখত লবলগীয়া ভাৱে কমি আহিছে। বিশেষকৈ অসমীয়া কিতাপৰ পাঠকৰ সংখ্যা হেনো লক্ষণীয় ভাৱে হ্ৰাস পাইছে। উঠি অহা ল’ৰা ছোৱালীৰ মাজত অসমীয়া কিতাপ পঢ়াৰ প্ৰৱণতা প্ৰায়েই দেখিবলৈ পোৱা নাযায়। অসমত অসমীয়া কিতাপৰ পাঠক হ্ৰাস হোৱাটো নিশ্চয়কৈ শুভলক্ষণ নহয়। অসমতে যদি অসমীয়া কিতাপৰ বিক্ৰী নহয়, আৰু ক’ত হ’ব? কিন্তু অসমীয়া কিতাপৰ পাঠকৰ সংখ্যা কমি অহাৰ কাৰণটো ফঁহিয়াই চোৱাটো প্ৰয়োজনীয়।

শীতৰ আগমণৰ লগে লগে অসমত গ্ৰন্থমেলাবোৰ আৰম্ভ হয়। গ্ৰন্থমেলাবোৰত মানুহৰ ভিৰ দেখিলে বৰ ভাল লাগে। কিতাপ পঢ়াৰ প্ৰতি মানুহৰ আকৰ্ষণ এতিয়াও শেষ হৈ যোৱা নাই বুলি গম পোৱা যায়। গ্ৰন্থমেলাৰ বিভিন্ন বিপনীত বাৰে ৰহনীয়া কিতাপবোৰ দেখিলে এনে লাগে, ইমান কিতাপ ওলাই আছে যেতিয়া কিতাপৰ পঢ়ুৱৈ নিশ্চয় আছে। কিন্তু যোৱা বছৰ গ্ৰন্থমেলাৰ বিপনীত থকা এজন বিক্ৰেতাৰ পৰা জানিব পাৰিছিলোঁ, আটাইতকৈ বেছি বিক্ৰী হোৱা কিতাপবোৰ হ’ল – সৰু ল’ৰা ছোৱালীৰ বাবে থকা আকৰ্ষণীয় ইংৰাজী কিতাপ, ৰন্ধন প্ৰণালী, ৰাশিফল, নাম প্ৰসংগ আদি জাতীয় অসমীয়া কিতাপবোৰ। তাৰ মাজতে অৱশ্যে কিছুমান কিতাপে আলোড়নৰ সৃষ্টি কৰে। যোৱা বছৰ নতুন লেখক প্ৰতিভূ দত্তৰ ‘ভূ-ভাৰস্ত’ই বিক্ৰীৰ অভিলেখ স্থাপন কৰিছিল। এইবাৰৰ গ্ৰন্থমেলাবোৰতো কেইখনমান নতুন লেখকৰ গ্ৰন্থই সমাদৰ পাইছে। তাৰ ভিতৰত দিগন্ত ভট্টাচাৰ্য, দেবাংগ পল্লৱ শইকীয়া আৰু জ্যোতিৰূপম দত্তৰ ‘অনুভৱৰ আলাপ’ আৰু অভিজিত কলিতাৰ ‘বেলি আৰু ফুলৰ দেশত’ উল্লেখযোগ্য। যশস্বী লেখকৰ উপৰিও নতুন লেখকৰ কিতাপো পঢ়ুৱৈয়ে আদৰি লোৱাটো অসমীয়া সাহিত্য জগতৰ বাবে নিশ্চয় সুখবৰ।

মন কৰিবলগীয়াযে, আজিৰ সময়ত অসমীয়া পাঠকৰ সংখ্যা কমি আহিছে যদিও অসমীয়া কিতাপৰ লেখকৰ সংখ্যা চকুত লগাকৈ বাঢ়িছে। ভিন ভিন বিষয়ত বহুতো আকৰ্ষণীয় অসমীয়া কিতাপ ছপা হৈ ওলাইছে। শুনিবলৈ পোৱা মতে বহুতো নতুন লেখকৰ কিতাপ প্ৰকাশ কৰাটো এটা চখত পৰিণত হৈছে। পাঁচখন কিতাপ প্ৰকাশ কৰি সাহিত্যিক পেঞ্চনৰ দাবীদাৰ হ’বলৈও বহুতো লেখকে নিজাববীয়া প্ৰচেষ্টাৰে হ’লেও কিতাপ প্ৰকাশ কৰিছে। কিন্তু সেই হিচাপে কিতাপৰ বিক্ৰী হেনো সন্তোষজনক নহয়। অৰ্থাৎ কিতাপৰ আধিক্যয়ো অধিক পাঠক সৃষ্টি কৰিবলৈ সমৰ্থ হোৱা নাই। বহুতো ভাল ভাল কিতাপ পাঠকৰ চকুত নপৰাকৈ থাকি গৈছে। বহু পৰিশ্ৰম কৰি লিখি নিজৰ গাঁঠিৰ ধন ভাঙি ছপা কৰি উলিওৱা নতুন লেখকৰ বহুতো কিতাপ বিক্ৰীৰ অভাৱত পণ্ডশ্ৰম হয়। কিছু সচেতন লোকে এই বুলিও মন্তব্য কৰা শুনিছোঁ যে, অসমত এতিয়া পাঠকতকৈ লেখকৰ সংখ্যা বেছি হৈছে। অসমীয়া ভাষাত নতুন লেখকৰ আবিৰ্ভাৱ হোৱাটো নিশ্চয়কৈ ভাষাটোৰ বাবেই এটা শুভলক্ষণ। লেখকৰ আধিক্যৰ বাবে হয়তো পাঠকৰ প্ৰয়োজনীয়তাতকৈ অধিক পৰিমাণৰ কিতাপ বজাৰলৈ আহিছে। চাহিদাতকৈ যোগান বেছি হোৱা বাবে কিতাপৰ বিক্ৰী আশানুৰূপ হোৱা নাই।

কেইদিনমান আগতে চাকৰি সূত্ৰে অসম সাহিত্য সভাৰ অনুদান প্ৰকল্পৰ শুভাৰম্ভ অনুস্থানটোত উপস্থিত থকাৰ সৌভাগ্য হৈছিল। অসম সাহিত্য সভাই শতবাৰ্ষিকী উদযাপনৰ লগত ৰজিতা খুৱাই বিশ্বৰ এশখন প্ৰসিদ্ধ গ্ৰন্থ অসমীয়ালৈ অনুবাদ কৰি ছপা কৰি উলিওৱাৰ এক অভিলাষী প্ৰকল্প আৰম্ভ কৰিছে। এই প্ৰকল্পৰ জৰিয়তে ভৱিষ্যতেও ভাল ভাল কিতাপ অনুবাদ কৰি অসমীয়া সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰাৰ পৰিকল্পনা লোৱা হৈছে। অইল ইণ্ডিয়াৰ তৰফৰ পৰা সামাজিক দ্বায়বদ্ধতা শিতানত এই অনুবাদ প্ৰকল্পলৈ ৫০ লাখ টকাৰ বৰঙণি আগবঢ়োৱা হৈছে। অইলৰ অধ্যক্ষই অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতিৰ হাতত প্ৰথম কিস্তিৰ ধন অৰ্পন কৰা অনুস্থানটোত মই উপস্থিত আছিলোঁ। সেই সভাত অসম সাহিত্য সভাৰ সভাপতি ডা° ধ্ৰুৱজ্যোতি বৰাই অসমীয়া ভাষাত নতুন নতুন আংগিকৰ গ্ৰন্থ ৰচনাৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ বিষয়ে কৈছিল। তেওঁ নিজেই অসমৰ তৈল উদ্যোগক সমল হিচাপে লৈ এখন নতুন উপন্যাস লিখাৰ পৰিকল্পনাৰ কথা সদৰি কৰিছিল। বিভিন্ন বিষয়ৰ সাহিত্য সৃষ্টিৰে অসমীয়া সাহিত্যক সমৃদ্ধ কৰিবলৈ সাহিত্য সভাৰ সভাপতি গৰাকীয়ে সকলোলৈ আহ্বান জনাইছিল। বিশ্বৰ বাচকবনিয়া গ্ৰন্থ সমূহৰ অসমীয়া অনুবাদে নিশ্চয়কৈ অসমীয়া সাহিত্য সমৃদ্ধ কৰিব। কিন্তু এইখিনিতে প্ৰশ্ন হয়, গ্ৰন্থ প্ৰকাশেৰে কেৱল সাহিত্যৰ ভঁৰাল সমৃদ্ধ হ’লেই হ’বনে? সেই সাহিত্যৰ ৰস সেৱন কৰিবলৈ সেই অনুপাতে পাঠকৰ সৃষ্টি নহ’লে এই প্ৰচেষ্টাও অথলে যোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে। অসম সাহিত্য সভাই গ্ৰন্থ সৃষ্টিৰ উদ্যমৰ লগতে নতুন পাঠক সৃষ্টিৰ বাবেও প্ৰচেষ্টা হাতত লোৱাৰ দিন আহি পৰিছে। এই ক্ষেত্ৰত সাম্প্ৰতিক সময়ত অসম সাহিত্য সভাৰ নিশ্চয়কৈ এক গুৰু দ্বায়িত্ব আছে।

এই কথা সত্য যে, আধুনিক জীৱন শৈলীত মানুহৰ কিতাপ পঢ়াৰ সময় আশাতীত ভাৱে কমি গৈছে। সেয়েহে কেৱল অসমীয়া কিতাপৰ ক্ষেত্ৰতে নহয়, সকলো কিতাপৰে বিক্ৰী হ্ৰাস পাইছে। কিতাপ পঢ়া মানুহৰ অভাৱে দেশ বিদেশৰ বহুতো ডাঙৰ ডাঙৰ পুথিভঁৰালত হাহাকাৰৰ সৃষ্টি কৰিছে। পাঠকৰ অভাৱত বহুতো পুথিভঁৰাল বন্ধ কৰি দিবলগীয়া হৈছে। আজিৰ সময়ত উচ্চ মধ্যবিত্ত শ্ৰেণীয়ে কিতাপ পঢ়াতকৈ মানুহে টেলিভিচন আৰু ইণ্টাৰনেটক মনোৰঞ্জন আৰু জ্ঞান অৰ্জনৰ আহিলা কৰি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিছে। মনোৰঞ্জন আৰু জ্ঞান বুটাম টিপিলেই পোৱাৰ ব্যৱস্থা হোৱাৰ পৰা ছপা আখৰৰ কিতাপৰ প্ৰতি মানুহৰ ধাউতি কমিছে। আগতে মানুহে সযতনে ঘৰত সংৰক্ষণ কৰি ৰখা অভিধান এখনো মোবাইল ফোনতে পাব পৰা হোৱাৰ পিছত ছপা কিতাপৰ প্ৰয়োজন বহু পৰিমাণে কমি গৈছে। আজিৰ সময়ত বিশ্বৰ বহুতো গ্ৰন্থ ডিজিটেল ৰূপত কম্পিউটাৰ আৰু মোবাইলত পঢ়িব পৰা হোৱাৰ পৰা বহুতো মানুহে ছপা কিতাপ পঢ়াৰ সলনি ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যম যোগে পঢ়িবলৈ লৈছে। ই- লাইব্ৰেৰী ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা বিশ্বৰ বিভিন্ন ঠাইৰ উত্কৃষ্ট গ্ৰন্থ সমূহ কম খৰছতে কম্পিউটাৰ যোগে পঢ়াৰ সুবিধা হৈছে। কিতাপ পঢ়িব পৰা নানান ডিজিটেল সঁজুলি বজাৰলৈ আহিছে, যিবোৰৰ যোগেদি বজাৰৰ দামতকৈ বহুত কম খৰছতে মনে বিচৰা কিতাপ পঢ়িব পাৰি। এই কথা ষ্পষ্ট হৈ পৰিছে যে, অনাগত দিনত নতুন প্ৰজন্মই হয়তো ছপা কিতাপতকৈ ডিজিটেল মাধ্যমত অধিক পঢ়াশুনা কৰিব। আজিৰ পৰিস্থিতিত ছপা কিতাপতকৈ অসমীয়া কিতাপৰ ডিজিটেল পুথিভঁৰাল গঢ় দি উলিওৱাটো অধিক আৱশ্যকীয় হৈ পৰিছে। অসম সাহিত্য সভাই বছা বছা অসমীয়া কিতাপৰ ডিজিটেল ৰূপ দিয়াৰ বাবে চিন্তা চৰ্চা কৰা উচিত। অনাগত দিনত ছপা কিতাপতকৈ ডিজিটেল মাধ্যমত অধিক পাঠকৰ সৃষ্টি হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে।

এনে পৰিস্থিতিত অসমীয়া কিতাপৰ চাহিদা কম হোৱাটো একো আচৰিত নহয়। কিন্তু এই কথাও সত্যযে অসমত এতিয়াও সৰ্ব সাধাৰণ মানুহে কিতাপ পঢ়িবলৈ ডিজিটেল মাধ্যমলৈ ঢাপলি মেলা নাই। তথাপিও অসমীয়া কিতাপৰ চাহিদা কিয় কমিছে সেই কথাটোৰ এক বস্তুনিষ্ঠ অধ্যয়ন আৰু আলোচনা হোৱা উচিত। এটা কথা ঠিক যে, অসমত গাঁৱে ভূঞে, চহৰে নগৰে শিক্ষাৰ মাধ্যম লাহে লাহে ইংৰাজী হৈ পৰিছে। অসমৰ চৰকাৰী বিদ্যালয় সমূহৰ দুৰৱস্থাৰ বাবে এতিয়া ৰাজ্যখনৰ চুকে কোণে স্থাপন হোৱা ব্যক্তিগত খণ্ডৰ ইংৰাজী বিদ্যালয় সমূহলৈ ছাত্ৰ ছাত্ৰীয়ে ঢাপলি মেলিছে। শুনিবলৈ বেয়া হ’লেও, যিসকল বিভিন্ন কাৰণত ব্যক্তিগত খণ্ডৰ বিদ্যালয়ত নাম ভৰ্তি কৰিবলৈ অসমৰ্থ বা যিসকলৰ ওচৰে পাজৰে এতিয়াও ব্যক্তিগত খণ্ডৰ সুবিধাজনক বিদ্যালয় স্থাপন হোৱা নাই, তেওঁলোকৰ ল’ৰা ছোৱালীয়েহে চৰকাৰী অসমীয়া মাধ্যমৰ বিদ্যালয়ত পঢ়ি আছে। নতুন প্ৰজন্মই অসমীয়া মাধ্যম এৰি ইংৰাজী মাধ্যমলৈ ঢাপলি মেলাৰ লগে লগে অসমীয়া কিতাপ পঢ়া মানুহৰ সংখ্যাযে স্বাভাৱিক ভাৱে হ্ৰাস পাইছে সেই কথা সহজতে বুজিব পাৰি। আৰু কেই বছৰমানৰ পিছত অসমীয়া কিতাপ পঢ়া মানুহ এটা বয়সৰ তলত পাবলৈ নাইকীয়া হ’ব যেন লাগে।

অসমীয়া কিতাপৰ পাঠকৰ সংখ্যা কমি অহাৰ আন এটা কাৰণ হৈছে আজিৰ সময়ত আকৰ্ষণীয়কৈ ছপা হৈ ওলোৱা ইংৰাজীকে ধৰি বিভিন্ন ভাষাৰ কিতাপ সহজতে পাব পৰা হৈছে। বহু ক্ষেত্ৰত অসমীয়া কিতাপে ছপাৰ গুণাগুণ, বেটুপাতৰ ডিজাইন আদিত ইংৰাজী কিতাপৰ লগত ফেৰ মাৰিব নোৱাৰে। তদুপৰি ইংৰাজী লেখকৰ দুষ্প্ৰাপ্য গ্ৰন্থবোৰ সহজলভ্য হোৱাৰ লগে লগে অসমীয়া কিতাপৰ এচাম পাঠক ইংৰাজী কিতাপমুখী হৈছে। অনলাইন যোগে অৰ্ডাৰ কৰি ঘৰতে কিতাপ অনাই ল’ব পৰাৰ সুবিধা থকা বাবে ইংৰাজী আৰু আন ভাষাৰ কিতাপৰ চাহিদা বাঢ়িছে। কিন্তু অসমীয়া কিতাপৰ অনলাইন বজাৰখন এতিয়াও যথেষ্ট সীমিত হৈ আছে। যিসময়ত বিশ্বৰ যিকোনো ঠাইত বাস কৰা মানুহ এজনে অনলাইন বিপনীৰ জৰিয়তে যিকোনো ভাষাৰ কিতাপ এখন ঘৰতে পোৱাৰ সুবিধা হৈছে, সেই সময়ত অসমীয়া কিতাপৰ বজাৰখন কেৱল অসমতে সীমাবব্ধ হৈ আছে।

আন এটা মনকৰিবলগীয়া কথা হ’ল আধুনিক যোগাযোগ মাধ্যম ফেইচবুকে সাহিত্য সৃষ্টি আৰু প্ৰকাশৰ এখন নতুন ক্ষেত্ৰ তৈয়াৰ কৰিছে। ফেইচবুক যোগে অসমীয়া ভাষাত মনৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰাৰ সুবিধা হোৱাৰ পৰা বহুতো মানুহে অসমীয়াত লিখিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে। দেশ বিদেশত বাস কৰা বহুতো অসমীয়া মানুহেও ফেইচবুকৰ জৰিয়তে নতুনকৈ সাহিত্য চৰ্চা আৰম্ভ কৰিছে। অসমীয়া ভাষাত নতুন লেখকৰ সৃষ্টিত ফেইচবুকে যথেষ্ট সহায় কৰিছে। ফেইচবুকতে সাহিত্য চৰ্চা আৰম্ভ কৰা বহুতেই এতিয়া ছপা মাধ্যমতো সুলেখক হিচাপে প্ৰতিস্থা লাভ কৰিছে। সেইদৰে ফেইচবুকে নতুন নতুন অসমীয়া পঢ়ুৱৈৰ সৃষ্টি কৰিছে। অসমৰ বাহিৰত থকা বহুতো অসমীয়া মানুহে ইলেক্ট্ৰনিক মাধ্যমৰ জৰিয়তে আকৌ অসমীয়া নিয়মীয়াকৈ পঢ়িবলৈ লৈছে। অসমীয়াত বহুতো ই আলোচনী প্ৰকাশ হৈ ওলাইছে। বহুতো জ্ঞান গৰ্ভ প্ৰৱন্ধ, গল্প , কবিতা, উপন্যাস ইলেক্ট্ৰনিক জগতত অসমীয়া ভাষাত নিতৌ প্ৰকাশ পাব লাগিছে। ফেইচবুকে অসমীয়া সাহিত্যত এক নৱজাগৰণৰ সৃষ্টি কৰিছে বুলি ক’লেও বঢ়াই কোৱা নহয়। কিন্তু ফেইচবুকৰ এই জনপ্ৰিয়তাই ছপা আখৰৰ কিতাপৰ পাঠকৰ সংখ্যা কিছু পৰিমাণে হ’লেও হ্ৰাস কৰিছে। ফেইচবুকত যেতিয়াই মন যায় তেতিয়াই মনৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰৰ সুবিধা থকা বাবে পৰম্পৰাগত ছপা মাধ্যমলৈ লেখা পঠিওৱাতকৈ মানুহে ফেইচবুকত লেখা প্ৰকাশ কৰিবলৈ লৈছে। ছপা কিতাপৰ বিক্ৰী কমি অহাৰ এইটোও এটা কাৰণ হ’ব পাৰে। এই কথাও সত্য যে ই-কিতাপৰ জনপ্ৰিয়তাই ছপা আখৰৰ কিতাপৰ বৈশিষ্ট কেতিয়াও ম্লান কৰিব নোৱাৰে। এতিয়াও নতুন ছপা কিতাপৰ সুগন্ধি লৈ পঢ়াৰ আমেজ বহুতো পাঠকৰ বাবে অতুলনীয়। সেই বাবেই কিতাপৰ মাদকতা এতিয়াও মৰহি যোৱা নাই। ডিজিটেল মাধ্যমৰ আগ্ৰাসনৰ মাজতো এতিয়া এচাম এনে পাঠক আছে যিসকলে হাতত কিতাপ এখন তুলি ল’লেহে পঢ়াৰ আনন্দ পায়। সেয়েহে ছপা কিতাপৰ চাহিদা কেতিয়াও শেষ হৈ নাযায়। কিন্তু অসমীয়া ভাষাত ছপা কিতাপৰ মৰ্যদা অক্ষুন্ন ৰাখিবলৈ হ’লে হাতে কামে লাগিবৰ হ’ল।

আমি সৰু থকা সময়ত বিয়া সবাহ, জন্মদিনত কিতাপ উপহাৰ দিয়াৰ প্ৰথা চলিছিল। এই প্ৰথাৰ যোগেদি বজাৰত কিতাপৰ চাহিদৰ সৃষ্টি হৈছিল। পিছে ৰং চঙীয়া উপহাৰৰ সামগ্ৰীবোৰ কম দামতে বজাৰতপাব পৰা হোৱৰ পৰা লাহে লাহে ব্য়ক্তিগত উপহাৰ হিচাপে কিতাপ উপহাৰ দিয়া নিয়মটো নাইকীয়া হ’ল। মানুহে চীন দেশৰ পৰা অহা সস্তীয়া, আকৰ্ষণীয় উপহাৰৰ সামগ্ৰীবোৰ আকোৱালি লোৱাৰ ফলত বিদেশৰ কোম্পানী চহকী হ’ল, কিন্তু আমাৰ থলুৱা কিতাপৰ বজাৰখন যথেষ্ট ক্ষতিগ্ৰস্থ হ’ল। আমি সকলোৱে নিজকে এবাৰ প্ৰশ্ন কৰি চাব পাৰোঁ - অসমীয়া কিতাপৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিবলৈ হ’লে আকৌ কিতাপ উপহাৰ দিয়াৰ নিয়মটো আৰম্ভ কৰিব নোৱাৰিনে? উপহাৰ হিচাপে কিতাপৰ আদান প্ৰদানে এহাতে কিতাপৰ চাহিদা বৃদ্ধি কৰিব আৰু আনহাতে হয়তো এচাম নতুন পঢ়ুৱৈৰ সৃষ্টি কৰিব। নতুন পঢ়ুৱৈৰ সৃষ্টি হ’লে হয়তো এলাগি হৈ পৰা পুথিভঁৰাল সমূহতো নতুন প্ৰাণৰ সঞ্চাৰ হ’ব।

Thursday, January 5, 2017

সুখ-দুখৰ বতৰা

আজিৰ ভাল খবৰবোৰ
১. ছয় জানুৱাৰীৰ পৰা দহ জানুৱাৰীলৈ তিনিচুকীয়াত অনুষ্ঠিত হব অসম নাট্য সন্মিলনৰ অধিৱেশন। এই অধিবেশনতে ডাঃ তাৰিণী কান্ত বঁটা, মহেন্দ্ৰ বৰঠাকুৰ বঁটা, ব্ৰজ নাথ শৰ্মা বঁটা আৰু অসম নাট্য সন্মিলন বঁটা ক্ৰমে ৰাষ্ট্ৰীয় নাট্য বিদ্যালয়ৰ প্ৰাধ্যাপিকা ডঃ ত্ৰিপুৰাৰী শৰ্মা, অভিনেতা আদিল হুছেইন, ৰফিকুল হুছেইন আৰু আৰতি শৰ্মালৈ আগবঢ়োৱা হব।

২. সাহিত্য অকাদেমি বঁটা বিজয়ী অনুবাদক, লেখক বিপুল দেউৰী অনুদিত গ্ৰন্থ ‘দ্য ছৌল অৱ ৰাইনো’ কালি গুৱাহাটীৰ বনফুল প্ৰকাশনৰ কাৰ্যালয়ত উন্মোচিত হয়। গঁড়ৰ চোৰাং বেহা আৰু সংৰক্ষণ সম্পৰ্কীয় বহুতো দিশ এই গ্ৰন্থত উন্মোচিত হৈছে বুলিও জানিব পৰা গৈছে।

৩. পূৰ্বাঞ্চল তাই সাহিত্য সভাৰ ৩৫তম দ্বি-বাৰ্ষিক অধিৱেশনত অংশগ্ৰহণ কৰি মুখ্যমন্ত্ৰী সৰ্বানন্দ সোনোৱালে অধিবেশনস্থলী চৰাইদেউত অচিৰেই সাংস্কৃতিক-শৈক্ষিক প্ৰকল্প গঢ়ি তোলা হব বুলি সুখবৰ ঘোষণা কৰিছে।

৪. কাৰ্বি আংলং জিলাৰ বকলীয়াঘাটৰ পৰা প্ৰকাশিত ‘চিংথুৰ’ কাকতগোষ্ঠীয়ে প্ৰৱৰ্তন কৰা ৰংবং তেৰং সমন্বয় বঁটা প্ৰথম বৰ্ষৰ বাবে সাংস্কৃতিক গৱেষক, গীতিকাৰ ডঃ বীৰেন্দ্ৰ নাথ দত্তলৈ আগবঢ়োৱা হৈছে।

৫. গহপুৰত প্ৰথমবাৰৰ বাবে চৰকাৰীভাৱে সাংস্কৃতিক পৰিক্ৰমা বিভাগৰ সৌজন্যত পালিত হব কেন্দ্ৰীয় শিল্পী দিৱস। ৰূপকোঁৱৰ জ্যোতিপ্ৰসাদৰ সম্পদ সমূহক সংৰক্ষণৰ বাবেও সৰ্বানন্দ সোনোৱাল চৰকাৰে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰিব বুলিও সুখবৰ প্ৰকাশ পাইছে।

৬. অসমীয়া থলুৱা খাদ্য সামগ্ৰীক ব্যৱসায়ীক ৰূপত সফলতাৰে ২৪টা বছৰ আদৰ্শ দেখুওৱা উদ্যমী অজিত শৰ্মা বৰুৱাৰ জীৱন আৰু কৰ্মক সামৰি লৈছে এই বৰ্ষৰ ‘ৰেইনচফট’ৰ উতপল-ধনজিত কেলেণ্ডাৰে। একোগৰাকী সফল অসমীয়াৰ জীৱনক উজলাই তোলা বাৰ্ষিক ব্যতিক্ৰমী কেলেণ্ডাৰখনি কালি গুৱাহাটীৰ ‘নাগামিজ’ নামৰ খাদ্য বিপনীত উন্মোচন কৰা হয়।

৭. গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰফেছৰ এমেৰিটাছ, ঔপন্যাসিক, সাহিত্য অকাদেমিৰ ভাৰতীয় সাহিত্যৰ বিশ্বকোষৰ সম্পাদক অধ্যাপক ডঃ অমৰেশ দত্তক অধ্যাপক নগেন শইকীয়া সাৰস্বত ন্যাস পৰিষদৰ তৰফৰ পৰা এই বৰ্ষৰ ‘সাৰস্বত সন্মান’ আগবঢ়োৱা হৈছে। 

৮. দেশৰ শক্তিখণ্ডৰ উন্নয়নৰ বাবে কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে আৰম্ভ কৰা উদয় নামৰ আঁচনিৰ বুজাবুজিৰ চুক্তিত স্বাক্ষৰ কৰিলে অসম চৰকাৰে। এই আঁচনিৰ জৰিয়তে অসমৰ প্ৰায় ১৬৬৩কোটি টকা লাভ হব বুলিও সুখবৰ প্ৰকাশ পাইছে।

৯. কৃষক মুক্তি সংগ্ৰাম সমিতিয়ে নাগৰিকত্ব আইনৰ সংশোধনীৰে হিন্দু বাংলাদেশীক ভাৰতীয় নাগৰিকত্ব প্ৰদান কৰিবলৈ লোৱা কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ পদক্ষেপৰ বিৰোধিতা কৰি ৰাজ্যজোৰা প্ৰচাৰ অভিযান চলাব বুলি জানিব পৰা গৈছে। অৰুণাচলৰ জাগুনৰ পৰা এই অভিযান আৰম্ভ কৰা হব।

১০. দৈনিক জনমভূমি কাকতৰ অন্যতম প্ৰতিষ্ঠাতা কৰ্মযোগী কনক চন্দ্ৰ শৰ্মাৰ সোঁৰণত সংবাদ গোষ্ঠীটোৱে প্ৰদান কৰি অহা শ্ৰেষ্ঠ সাংবাদিকতাৰ বঁটা এইবাৰ আগবঢ়োৱা হৈছে মাহমৰাৰ সাংবাদিক নুৰুজ চাবুকধৰালৈ। অহা ১১জানুৱাৰীত এই বঁটা প্ৰদান কৰা হব।

সাম্প্ৰতিক প্ৰসংগ

নগদহীন অৰ্থনীতি নে 
ডিজিটেল শোষণৰ গ্ৰাউণ্ডৱৰ্ক!
ডাঃ অজিত কুমাৰ পটঙ্গীয়া
ফৰাছী বিপ্লৱৰ সময়ৰ কথা। ফ্ৰান্সৰ দুখীয়া শ্ৰমিক-কৃষকসকলে ভোক নিবাৰণৰ বাবে ৰুটিৰ দাবীত বিক্ষোভত ফাটি পৰাৰ সময়ত ৰাণী মেৰি এন্টনিয়েটে আঁচৰিত হৈ কৈছিল-'ৰুটি নহ'লে কি হ'ল,তেওঁলোকে দেখোন কে'ক খাব পাৰে।' মোদী ডাঙৰীয়াৰ ধৰণকৰণো আজি যেন তেনেধৰণৰ। উপযুক্ত পৰিকল্পনা নোহোৱাৰ বাবে ৫০দিনত ৫০ বাৰৰো বেছি সিদ্ধান্ত সলনি কৰি থাকিব লগা হোৱা বিমুদ্ৰাকৰণৰ নিষ্ঠুৰ আঘাতত তাৰ পৰবৰ্তী সময়ত দেশজুৰি সকলো ফালে যেন মাথো নাই আৰু নাই। কেনেকৈ সংসাৰ চলিব, কেনেকৈ ৰোগীৰ চিকিৎসা হ'ব, ঔষধ-পাটি যোগাৰ হ'ব, সেই চিন্তাত দেশৰ সাধাৰণ মানুহ অস্থিৰ। দিশহাৰা হৈ সকলো মানুহে অন্য কাম-বন এৰি কৰি এটা বেংকৰ পৰা আন এটা বেংকলৈ এটা এটিএমৰ পৰা আন এটা এটিএমলৈ দৌৰি ফুৰিব লগা হৈছে। লাইন পাতি পাতি বহুলোক অসুস্থ হৈ পৰিছে, আনকি মৃতুও হৈছে। এনেদৰে ঘন্টাৰ পিছত ঘন্টা লাইনত থিয় দিয়াৰ পাছত হাতত পৰিছে এখন দুই হাজাৰটকীয়া নোট। যিখন ক্ষুদ্ৰ ব্যৱসায়ীয়ে ল'বলৈ অনিচ্ছুক। গাওঁবোৰৰ অৱস্থাটো আৰু কৰুণ। খুছুৰা টকাৰ অভাৱত ব্যৱসায়ীয়ে ধান আৰু শাক-পাছলি কিনিব নোৱাৰাত খেতিয়কসকলে মূৰে-কপালে হাত দিছে। ৰবিশস্যৰ বতৰত বীজ, সাৰ ইত্যাদি কিনাৰ বাবে ইমান টকা ক'ৰ পৰা আহিব তেওঁলোকে ভাবি পোৱা নাই। খাদ্য সহ নিত্য প্ৰয়োজনীয় বস্তু-বাহিনীৰ দোকানবোৰত বেচাকিনা একেবাৰে কমি গৈছে। নিত্যান্ত প্ৰয়োজনীয় বস্তুৰ বাহিৰে মানুহে অন্য খৰছৰ কথা ভাবিবলৈ এৰিছে। যিসকল শ্ৰমিকে দৈনিক বা সাপ্তাহিক হিচাবে কাম কৰে, তেওঁলোকৰো হাজিৰা পোৱাত অসুবিধা হৈছে। খুছুৰা টকাৰ অভাৱত চাহ বাগানৰ শ্ৰমিকসকলৰ অৱস্থা আৰু ভয়াবহ। এইবোৰৰ সুৰুঙালৈ জনসাধাৰণৰ মাজলৈ আনিব বিছৰা হৈছে নগদহীন বা কেছলেছ প্লাষ্টিক মানি।

মোদী ডাঙৰীয়াই লাইনত ঠিয় হোৱা জনসাধাৰণক সৈনিক বুলি সম্বোধন কৰি কেতিয়াবা কান্দিছে, কেতিয়াবা হাঁহিছে, অথছ 'দেশৰ বাবে ত্যাগ স্বীকাৰ' কৰিবলৈ আহ্বান জনোৱা দৰিদ্ৰ লোকসকলৰ কটা যোৱা মজুৰি পোৱাৰ একো ব্যৱস্থা কৰা নাই। আনকি যিসকল মানুহ নোট বদলি, জমা দিয়া আৰু উলিওৱাৰ লাইনত মৃত্যু হৈছে, তেওঁলোককো একো সাহাৰ্য্য আগবঢ়োৱা নাই। প্ৰসিদ্ধ অৰ্থনীতিবিদসকলে কৈছে এই টোগলকী সিদ্ধান্তই ভাৰতৰ অৰ্থনীতিক বিপৰ্যস্ত কৰাতো নিশ্চিত। ইয়াৰ ফলত সকলোতকৈ ডাঙৰ আঘাট সহিব ল'গা হৈছে দেশৰ নিম্ন মধ্যবিত্ত আৰু দুখীয়া মানুহসকলে। 

বিশ্বৰ শীৰ্ষস্থানত থকা পুঁজিপতি বিল গেটছে এই ৰাতা-ৰাতি হোৱা বিমুদ্ৰাকৰণৰ ফলত ভাৰতবাসীৰ অৱস্থা দেখি অত্যন্ত দুখত কাঁতৰ হৈ কৈছিল, তেওঁলোকে ডেবিট-ক্ৰেডিট কাৰ্ড, ইন্টাৰনেট বেংকিংৰ জৰিয়তে টকাৰ লেনদেন নকৰে কিয়? প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোদীয়ে সকলোকে মোবাইল ফোনৰ জৰিয়তে লেনদেন কৰাৰ পৰামৰ্শ দি আহিছে। ভাৰতীয় পুঁজিপতি আম্বানি, আদানি, টাটা, বিড়লাৰ পৰা আৰম্ভ কৰি বলিউদৰ একাংশ তাৰকাৰ মুখতো সেই একেই কথা। নগদ ধন নাই যদি আপোনালোকে নানা ধৰণৰ কাৰ্ডৰ জৰিয়তে প্লাষ্টিক মানি ব্যৱহাৰ নকৰে কিয়? জনসাধাৰণক বুজোৱা হৈছে আপোনালোকে নগদ টকাৰ অভাৱ হ'লেও ভয় নাখাব, ডেবিট কাৰ্ড-ক্ৰেডিট কাৰ্ড আপোনালোকৰ ৰক্ষাকৰ্ত্তা হিচাবে উপস্থিত। বাতৰিকাকতত পৃষ্ঠা ভৰাই এই নগদহীন লেনদেনৰ উপায়বোৰৰ বিজ্ঞাপন প্ৰকাশ কৰা হৈছে। 

আচলতে এই পুঁজিপতি-ক'ৰ্প'ৰেটসকলে মানুহৰ দুদৰ্শাৰ মাজত লাভৰ সন্ধান পাইছে। বিল গেটছৰ মাইক্ৰচফট কম্পেনীয়ে কম্পিউটাৰ, স্মাৰ্টফোনৰ প্ৰযুক্তি বিক্ৰী কৰে। আম্বানীৰ ৰিলায়েন্স জিঅ, টাটাৰ টেলিচাৰ্ভিছ, মিত্তালৰ এয়াৰটেল, ব্ৰিটেনৰ ভোডাফোন আৰু নানা ব্ৰডব্ৰেণ্ডৰ কোম্পানীত আছে দেশী-বিদেশী পুঁজিৰ বিপুল পৰিমাণৰ বিনিয়োগ। তেওঁলোকে ফোনৰ লগতে ইন্টাৰনেটৰো ব্যৱসায়ো কৰে। ইয়াৰ বাহিৰেও নানা ধৰণৰ চৰকাৰী বেংক, বহুবোৰ বেচৰকাৰী বৃত্ত প্ৰতিস্থানে এই সুযোগতে তেওঁলোকৰ ব্যৱসায় বৃদ্ধিৰ আশা কৰিছে। ডেবিট-ক্ৰেডিট কাৰ্ড, পেটিএম, মোবি কুইক আদি মোবাইল ওয়ালেট, ইন্টাৰনেট বেংকিং এনে ধৰণৰ কোম্পানীৰ যোগেদি চলে। প্ৰতিটি লেনদেনত এওঁলোকৰ হাততো এক নিৰ্দিষ্ট অংশ কমিছন হিচাবে টকা জমা হয়, যি সাধাৰণ মানুহৰ পকেটৰ পৰায়েই আহে। যাৰ পৰিমান ইতিমধ্যে বছৰি ১.৫ লাখ কোটি টকা। এতিয়া নগদহীন অৰ্থনীতি আৰম্ভ হ'লে সেই কমিছন কিমান গুণ বাঢ়িব সহজে অনুমেয়। এতিয়া শাক-পাছঁলি ব্যৱসায়ী, পান দোকানী আদিয়ে পেটিএম ব্যৱহাৰ কৰি ব্যয়সায় চলাইছে বুলি যি প্ৰচাৰ চলোৱা হৈছে, তাৰ অন্তৰালত আছে সকলো বৃহৎ পুঁজিপতি-ক'ৰ্প'ৰেটগোষ্ঠীৰ স্বাৰ্থ। এনে ধৰণৰ সেৱা সাধাৰণ মোবাইলৰ জৰিয়তে কৰিব নোৱাৰি। তাৰ বাবে লাগিব স্মাৰ্টফোন। গতিকে জনসাধাৰণক অসহায় অৱস্থাৰ ফালে ঠেলি দি এই স্মাৰ্টফোন কিনিবলৈ বাধ্য কৰোৱা হ'ব। গাৱঁৰ দুখীয়া পৰিয়ালৰ পেটৰ ভাতমুঠি যোগাৰ কৰাৰ আগতে এই দামী মোবাইল ফোন কিনিবলৈ বাধ্য হ'ব। নহ'লে তেওঁলোকৰ সামান্য ফছলখিনি বিক্ৰি অথবা কামৰ মজুৰি পোৱাৰ উপায় নাথাকিব। সেই মোবাইলত সকলো সময়ত ইন্টাৰনেট সংযোগ ৰখাৰ বাবেও বহন কৰিব লাগিব অতিৰিক্ত খৰছ। আমাৰ দেশৰ বহুতো মানুহ আজিও নিৰক্ষৰ, বহুতে টিপচহি দিয়ে, কিছুমানে কোনোপধ্যে চহীটো কৰিব পাৰে। সাধাৰণ দুখীয়া মানুহ এটিএমটো দূৰৰে কথা, বেংক গৈয়ে ভয় খায়। তেওঁলোকে প্লাষ্টিক মানি, এটিএম, মোবাইল বেংক কেনেকৈ ব্যৱহাৰ কৰিব? ইয়াৰ বাবে তেওঁলোকে গাৱঁৰ এচাম মাতব্বৰৰ সহায় ল'ব লাগিব। অৰ্থাৎ গাৱেঁ গাৱেঁ আৰু এক শ্ৰেণীৰ দালাল চক্ৰ গঢ়ি উঠিব।

ভাৰতৰ ৬ লাখৰ মাজত মাত্ৰ ২৭ শতাংশ গাৱঁৰ ৫ মাইলৰ ভিতৰত বেংক আছে (ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ, ২০ চেপ্তেম্বৰ, ২০১৬)। মোদী ডাঙৰীয়াৰ বহুল প্ৰচাৰিত জনধন যোজনাৰ ৯০ শতাংশ একাউন্টত এবছৰেও কোনো টকা জমা হোৱা নাই। ইয়েই প্ৰমাণ কৰে যে বেছিভাগ মানুহৰে বেংকত জমা ৰাখিব পৰা কোন অতিৰিক্ত টকা নাই। আমেৰিকাৰ সমীক্ষা সন্থা PEWৰ সমীক্ষা অনুসৰি ভাৰতত ৭০ শতাংশ মানুহৰে বাছি থকাৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় কিছু বস্তু কিনাৰ বাহিৰে অন্য কিবা কিনা বা টকা জমোৱাৰ ক্ষমতা নাই(স্ক্ৰল ডট ইন, ৪ ডিচেম্বৰ, ২০১৬)। প্ৰায় ৭০ হাজাৰ গাঁৱত কোনো মোবাইল সংযোগ নাই। গাঁৱত বাস কৰা মানুহৰ মাত্ৰ ১৩ শতাংশই ইন্টাৰনেট ব্যৱহাৰ কৰিব জানে। অথছ মোদী ডাঙৰীয়াই কৈছে আমাৰ দেশত বোলে ১০০ কোটি মোবাইল সংযোগ আছে। বাস্তৱতে কিছুমান মানুহৰ একাধিক আছে,বহুতৰে নাই। ট্ৰাইয়ৰ হিচাব মতে আমাৰ ১২৫ কোটিৰ দেশত ১০০ কোটি সংযোগ আছে দেশৰ ৬০ কোটি মানুহৰ হাতত। নগদহীন লেনদেনৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় কাৰ্ড চোৱাইপ মেচিন আছে প্ৰতি ১০ লাখ মানুহৰ ৮৫৬টি (৪ ডিচেম্বৰ, ২০১৬)। বিদ্যু যোগানো বহুতো গাঁৱত নাই। এই পৰিস্থিতিত নগদহীন লেনদেনত সাধাৰণ দুখীয়া মানুহৰ অৱস্থা কি হ'ব বুজিবলৈ পণ্ডিত হোৱাৰ আৱশ্যক নাই। 

বৃহৎ পুঁজিপতি আম্বানীৰ ৰিলায়েন্সে আজি কেইমাহমান ধৰি জিঅ' ইন্টাৰনেট সেৱা বিনামূলীয়াকৈ দি থকাৰ প্ৰকৃত উদ্দেশ্য হৈছে ইন্টাৰনেট বেংকিংঙৰ ফালে মানুহৰ নিচা সৃষ্টি কৰি তেওঁলোকৰ বাবে এখন বজাৰ তৈয়াৰ কৰা। যেনেকৈ আজিকালি কিছুমান ছাত্ৰাবাসত প্ৰথমে বিনামূলীয়াকৈ ড্ৰাগছ যোগান ধৰি দুষ্ট চক্ৰই এচাম ছাত্ৰক ড্ৰাগছৰ প্ৰতি আসক্ত কৰে। ভাৰতত ব্যৱহাৰ হোৱা ডেবিট (এটিএম) কাৰ্ড দেশৰ ৯৪.৭ শতাংশ মানুহে ব্যৱহাৰ কৰে বেংকৰ পৰা টকা উলিয়াবলৈ। আজি বেংকসমূহৰ জৰিয়তে মানুহক নগদ ধনৰ যোগান কমকৈ কৰা আৰু ২ হাজাৰ টকীয়া নোটৰ ব্যৱস্থা চৰকাৰে পৰিকল্পনা অনুসৰিয়েই কৰা যেন অনুমান হয় যাতে জনসাধাৰণে নগদহীন লেনদেনৰ ফালে যাবলৈ বাধ্য হয়। পিচে আমেৰিকাৰ দৰে ইমান উন্নত দেশতো আজিও ৫৫ শতাংশ মানুহে নগদ লেনদেন কৰে। সেইদৰে জাৰ্মানী আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ৬৫ শতাংশ মানুহে নগদ লেনদেন কৰে। পুঁজিপতি ৰতন টাটাৰ মতে বিমুদ্ৰাকৰণ নোহোৱা হ'লে নগদহীন যুগৰ ফালে যাবলৈ ভাৰতৰ মানুহক বাধ্য কৰাব নোৱাৰিলে হেতেন।

এতিয়া ক্ৰমান্বে বেংকসমূহ বেচৰকাৰীকৰণৰ ফালে লৈ যোৱা হৈছে। বহুতো দেশী বিদেশী পুঁজিপতি-ক'ৰ্প'ৰেটগোষ্ঠীয়ে এইবোৰত বিনিয়োগ কৰিছে। এয়াৰটেলৰ দৰে মোবাইল পৰিসেৱা ক'ম্পেনীয়েও সম্প্ৰতি বেংক খোলাৰ লাইচেন্স লৈছে। মানুহ যিমানেই নগদহীন লেনদেনৰ ফালে যাব সিমানেই লাভ বাঢ়িব ক'ৰ্প'ৰেট গোষ্ঠীৰ। মানুহে কাৰ্ড কিনি আৰু ব্যৱহাৰ কৰি এসময়ত ইয়াৰ নিচাত ডুবি যায়। হাতত থকা নগদ ধন যিদৰে মানুহে হিচাব কৰি খৰছ কৰে কাৰ্ডৰ নিচাই তাক নিয়ন্ত্ৰণ কৰি ৰাখিব নোৱাৰে। এটা সময়ত তেওঁলোকৰ ওপৰত পৰে বৃহৎ পৰিমাণৰ ধাৰৰ বোজা। তেতিয়া এফালে তেওঁলোকে ধাৰ পৰিশোধ কৰি যাব লগা হয়, আনহাতে কিনাও বন্ধ কৰিব নোৱাৰা হয়। কাৰ্ড পৰিসেৱা দিয়া এই কম্পেনীবোৰৰ নানা চৰ্ত এই ধাৰৰ বোজাত পোত খোৱা মানুহবোৰে মানিবলৈ বাধ্য হয়। ফলত বজাৰত বিক্ৰি চলি থাকে, মানুহে এনে কিছুমান বস্তু কিনি পেলায় যিবোৰৰ বেছি ভাগেই তেওঁলোকৰ প্ৰয়োজন নাছিল, যিটো বহু বছৰৰ পৰা আমেৰিকাৰ মানুহৰ বাস্তৱ অভিজ্ঞতা। এই পথেদি বজাৰত কিছু কৃত্ৰিম চাহিদাৰ সৃষ্টি হৈ থাকে। ডাঙৰ ডাঙৰ স্বপিংমল ইত্যাদিৰ ঘৰত উঠে বিপুল পৰিমাণৰ লাভ।

আজি বিভিন্ন কম্পেনীৰ ক্ৰেডিট কাৰ্ড ল'বলৈ মানুহ কোনো বিত্ত প্ৰতিস্থানৰ ওচৰলৈ যাব নালাগে, তেওঁলোকৰ প্ৰতিনিধি আহি একো টকা পইছা নোলোৱাকৈ ঘৰতে দি যাব। আজি খুছুৰা ব্যৱসায়ত বৃহৎ পুঁজিৰ প্ৰবেশ কৰোৱাৰ এটা ডাঙৰ চক্ৰান্ত হিচাবে কাম কৰিছে মানুহক এইদৰে কাৰ্ড চোৱাইপ, অনলাইন পেমেন্ট, নেট বেংকিংৰ ফালে ঠেলি দি। আমাৰ ঘৰৰ ওচৰতে থকা সৰু সৰু দোকান যেতিয়া মানুহৰ হাতত নগদ টকাৰ অভাৱত গ্ৰাহক পোৱাৰ পৰা বঞ্চিত হ'ব, সেই সময়টোতে বিভিন্ন কাৰ্ড ক'ম্পেনিবোৰে মধ্যবিত্তসকলৰ এটা অংশক গ্ৰাস কৰিব, যিসকলৰ বহুতেই ইয়াত অভ্যস্ত হৈ পৰিব আৰু ওচৰতে থকা সৰু সৰু দোকানবোৰত যোৱা বন্ধ কৰিব। ফলত সাধাৰণ গেলামালৰ দোকানৰ পৰা কাপোৰৰ দোকানলৈকে, অন্যান্য বহুতো সৰু সৰু ব্যৱসায়ীৰ লালবাতি জ্বলাতো মাথো সময়ৰ অপেক্ষাত। বেছৰকাৰী কিছুমান বেংক আৰু বিত্ত প্ৰতিস্থান ডাঙৰ ডাঙৰ কিছুমান অনলাইন আৰু শ্বপিংমলৰ দৰে বিক্ৰি প্ৰতিস্থানৰ লগত জোট বান্ধি ইতিমধ্যে নানা ভোগপন্যৰ বিক্ৰিত নামি পৰিছে। 

যদিও এই সকলো বস্তু বিক্ৰি কৰিবলৈ মাহেকীয়া কিস্তি, সহজ ঋণ বেংকবোৰে দিব, তাৰ উৎস কি? উসৎ হৈছে দেশৰ সাধাৰণ মানুহক বিপৰ্য্যয়ৰ মুখত পেলাই আদায় কৰা টকাবোৰ। বেংকৰ জৰিয়তে যি টকা গৃহ নিৰ্ম্মাণ ব্যৱসায়ৰ পৰা আৰম্ভ কৰি নানা ব্যৱসায়ত নিয়োগ কৰা হ'ব। বৃহৎ ব্যৱসায়ৰ মালিকসকলৰ এচামক চৰকাৰে আকৌ সেই টকা মাফ কৰি দিব আৰু তাৰ ফল ভূগিব সাধাৰণ মানুহে। 

ইন্টাৰনেট বেংকিং, মোবাইল ওৱালেটৰ জৰিয়তে আদান প্ৰদানত যি বিপুল পৰিমাণৰ জালিয়াতি চলিছে তাক চৰকাৰে বন্ধ কৰিব কেনেকৈ? মোদী ডাঙৰীয়াই নিজ মুখে যি পেটিএমৰ বিজ্ঞাপন দি আহিছে, তাৰ ভাৰতৰ প্ৰধান বিজয় শেখৰ শৰ্ম্মায়ে মানি লৈছে যে, কাৰ্ডৰ পৰা যিদৰে গ্ৰাহকৰ তথ্য চুৰি হৈ জালিয়াতি কৰা মানুহৰ হাতত পৰিব পাৰে, এই POS সেৱাৰ দ্বাৰা একেই কায়দাৰে তথ্য চুৰি কৰা অতি সহজ। ইতিমধ্যে বহুতো মানুহ এটিএম কাৰ্ড, ক্ৰেডিট কাৰ্ড ব্যৱহাৰ কৰি জালিয়াতিৰ কবলত পৰি সৰ্বস্বান্ত হৈছে।

আমোদজনক কথা হ'ল, মোদী ডাঙৰীয়াই যি পেটিএমৰহৈ প্ৰচাৰ চলাইছে, তাত আছে ভাৰত আৰু চীন দেশৰ বেচৰকাৰী পুঁজি। অথচ চীন বিৰোধী অবেগৰ জোৱাৰ বিজেপিৰ তথাকথিত 'দেশপ্ৰেমৰ' অন্যতম শ্লোগান। এইবোৰ সন্থা ৰিজাৰ্ভ বেংকৰ অনুমোদন প্ৰাপ্তও নহয়। আইনী নিয়ন্ত্ৰণহীন এই সন্থাবোৰ এদিন হঠাৎ যদি জনসাধাৰণক ঠগন দি দেশৰ পৰা উধাও হয় চৰকাৰৰ কৰিব লগা একো নাথাকিব। জালিয়াতি হ'লেও চৰকাৰে আইন নথকাৰ দোহাই দি মানুহক অসহায় অৱস্থালৈ ঠেলি দি হাত সাৰিব। মধ্যবিত্ত, উচ্চবিত্ত যিসকলৰ মাজত শিক্ষাৰ হাৰ বেছি তেওঁলোকেই যেতিয়া জালিয়াতিৰ সহজ চিকাৰ হৈছে এই অৱস্থাত পান-তামোল-গেলামালৰ পৰা শাঁক-পাছলি-ফলমূলৰ ক্ষুদ্ৰ বিক্ৰেতালৈকে যিসকলক পেটিএম বিজ্ঞাপনৰ মুখ হিচাবে তুলি ধৰা হৈছে তেওঁলোকক প্ৰতাৰণা কৰাতো নেট বেংকিংৰ ঘাগু জালিয়াতি কৰাবোৰৰ বাবে আৰু সহজ হ'ব। আজি এনেদৰেই ক'ৰ্প'ৰেটৰ স্বাৰ্থত মোদী চৰকাৰে দেশৰ অগণন মানুহক চৰম বিপদৰ ফালে ঠেলি দিছে। এইয়া হৈছে মোদী ডাঙৰীয়াই প্ৰতিষ্ঠা কৰিব বিছৰা তথাকথিত ডিজিটেল ভাৰতত ডিজিটেল শোষণৰ অত্যন্ত সু-কৌশলী গ্ৰাউণ্ড ওৱৰ্ক।
লেখক সমাজ-ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক আৰু গুৱাহাটীৰ আমেৰিকান ডেন্টেল ক্লিনিকৰ সঞ্চালক। ফোন: ৯৪৩৫৭০৪০৯০