Sunday, March 26, 2017

চিন্তন

বিজ্ঞানৰ হিন্দুত্বকৰণ কিয়?
ডাঃ অজিত কুমাৰ পটঙ্গীয়া
আজিকালি প্ৰধানমন্ত্ৰী নৰেন্দ্ৰ মোডী ডাঙৰীয়াই বিজ্ঞান গৱেষণাৰ কথা ক'লেই ভাৰতত বিজ্ঞানৰ গৌৰৱময় ঐতিহ্যৰ কথা কৈ তাৰ আধাৰত বিজ্ঞানীসকলক আগবাঢ়ি যাবলৈ উপদেশ দিয়ে। ভাল কথা। পিছে সেইয়া কেনে ধৰণৰ ঐতিহ্য? কিছুদিনৰ আগতে মুম্বাইত ৰিলায়েন্সৰ আধুনিক চিকিৎসালয় এখনৰ  উৎঘাটন সমাৰোহত দেশৰ বিশিষ্ট চিকিৎসক আৰু চিকিৎসা বিজ্ঞানীৰ উপস্থিতিত প্ৰধানমন্ত্ৰী মোডীয়ে আজিৰ পৰা হাজাৰ হাজাৰ বছৰৰ আগতে ভাৰতবৰ্ষত প্লাষ্টিক চাৰ্জাৰিৰ জৰিয়তে হাতীৰ মূৰ গণেশক সংৰোপন প্ৰাচীন ভাৰতৰ উন্নত প্লাষ্টিক চাৰ্জাৰিৰ নিদৰ্শন বুলি দাবি কৰিছিল। মই তেতিয়া বিদেশত আছিলো। বিদেশৰ বাতৰিকাকতত সৰুকৈ হ'লেও প্ৰকাশ পাইছিল সেই বাতৰি। আমাৰ দেশৰ ৰাষ্ট্ৰপ্ৰধান এজনৰ মুখত তেনেধৰণৰ অবৈজ্ঞানীক কথা শুনি মই বৰ লাজ পাইছিলো। কোৱা হয় 'মৌনতা হৈছে সন্মতিৰ লক্ষণ'। সেই সময়ত ভাৰতৰ বিজ্ঞানী আৰু বৌদ্ধিকমহলত প্ৰধানমন্ত্ৰী মোডীৰ এই অবৈজ্ঞানীক কথাৰ যিদৰে প্ৰবল প্ৰতিবাদ হ'ব লাগিছিল, তেনেধৰণে কোনো প্ৰতিবাদ হোৱা পিচে দেখা নগ'ল।

ইতিমধ্যে গুজৰাটৰ বিজেপি-সংঘ পৰিয়ালৰ চৰকাৰৰ উদ্যোগত ৰাজ্যৰ স্কুল টেক্সট বুক বোৰ্ডৰ দ্বাৰা চাপ্লিমেন্টেৰি লিটাৰেছাৰ হিচাবে অনুমোদিত তেজোময় ভাৰত, বৈদিক গণিত, শিক্ষণ নু ভাৰতীয়কৰণ, বিদ্যালয়:প্ৰভ্ৰুতি নু ঘৰ, শিক্ষণ মা ত্ৰিবেণী, প্ৰেৰণাদীপ আদি কিতাপসমূহত নানা উদাহৰণ দি কোৱা হৈছে যে আধুনীক বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিৰ বহু জ্ঞান আৰু উদ্ভাৱনৰ স্থান হৈছে প্ৰাচীন ভাৰতৰ বৈদিক যুগ আৰু বিশ্বৰ যিকোনো দেশৰে বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তিগত আৱিস্কাৰ সকলোৱেই প্ৰাচীন ভাৰতৰ বেদ পুৰাণৰ পৰা নকল কৰা। ঋগবেদত থকা ঘোৰাই নটনাকৈ চলা 'অনশ্ব ৰথ' বৈদিক যুগত ভাৰতৰ মটৰ গাড়ী আছিল, সেই সময়ৰ ষ্টেম চেলৰ গৱেষণাৰ জৰিয়তে মহাভাৰতত গান্ধাৰীৰ গৰ্ভজাত মাংসপিণ্ডৰ পৰা দুৰ্য্যোধনসহ এশ সন্তানৰ জন্ম, শিবই হাতিৰ মূৰ গণেশৰ শৰীৰত প্ৰতিস্থাপন কৰা, অতীতত গো সেৱাৰ দ্বাৰা বন্ধ্যা নাৰীৰ সন্তান লাভ আৰু ভাৰতৰ ১২ জ্যোতিলিংগ প্ৰকৃততে বেদৰ ঐতিহ্য অনুসৰি আনবিক শক্তিকেন্দ্ৰ আছিল আদি প্ৰমাণ-বিচাৰ-বিশ্লেষণহীন নানা নাভূত-নাস্ৰুত কল্প কাহিনীৰে ভৰপূৰ। সেইদৰে আছে টেলিভিছনৰ আৱিস্কাৰ বিংশ শতিকাৰ তৃতীয় দশকত নহয়, মহাভাৰতৰ যুগতে হৈছিল, ধৃতৰাষ্ট্ৰই হস্তিনাপুৰত বহি কুৰুক্ষেত্ৰৰ ধাৰাবিবৰণী সঞ্জয়ৰ দ্বাৰা শুনাটো হৈছে টেলিভিছনৰ জৰিয়তে কৰা লাইভ টেলিকাষ্ট। সেই গ্ৰন্থসমূহৰ লিখনীৰ অনুকৰণত হিন্দুত্ববাদী আদৰ্শৰে দীক্ষিত অন্য কিছুমান লেখকৰ কিতাপ-পত্ৰতো ব্ৰহ্মাস্ত্ৰ মানে এটম ব'ম, 'পুস্পক ৰথ' মানে এৰোপ্লেন, আইভিএফৰ জৰিয়তে কৰ্ণৰ জন্ম হোৱা, অৰ্জ্জুনৰ পৰা বৃহন্নলা হোৱা মানে শল্য চিকিৎসাৰ দ্বাৰা যৌন ৰূপান্তৰ আদি নানা কাহিনী পঢ়িবলৈ পোৱা গৈছে।


অলপতে ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ ১০৩তম অধিবেশনখন মহীশূৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত অনুস্থিত হৈ যায়। এই বিজ্ঞান কংগ্ৰেছকো কেন্দ্ৰত শাসনাধিস্থ গেৰুৱা দলৰ চৰকাৰে হিন্দুত্ববাদৰ প্ৰচাৰক্ষেত্ৰ হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰি সমগ্ৰ বিশ্বৰ বিজ্ঞানমহলত ভাৰতবৰ্ষক লজ্জানত কৰিছে। আশ্বৰ্য্যজনক ভাবে এই অধিবেশনতে 'ভগৱান শিব'ক বিশিষ্ট পৰিবেশবিদ হিচাবে প্ৰক্ষেপ কৰি 'গৱেষণাপত্ৰ' পাঠ কৰাৰ লগতে সেই মঞ্চতে 'শঙ্খধ্বনিয়ে পকাচুলি ক'লা কৰে' বুলি দাবী কৰা হয়। এইবোৰ দেখিশুনি নোবেল বটা লাভ কৰা ভাৰতীয় বংশোদ্ভূত বিজ্ঞানী বেংকটৰমণ ৰামাকৃষ্ণই এই অধিবেশনক অভিহিত কৰিছে - 'চাৰ্কাছ'। বিজ্ঞানী বি জি সিদ্ধাৰ্থৰ মতে এইয়া যেন বিজ্ঞান কংগ্ৰেছ নহয়, 'কুম্ভ মেলা'হে। প্ৰখ্যাত বিজ্ঞানী পি এম ভাৰ্গৱৰ মতে এই কামৰ দ্বাৰা ভাৰতীয় বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ মান-মৰ্য্যদা ধুলিস্যাত কৰা হৈছে।

অৱশ্যে বৰ্ণবৈষম্যবাদী 'হিন্দুত্ববাদী' আদৰ্শত বিশ্বাসী বিজেপি দলটো কেন্দ্ৰত ক্ষমতালৈ অহাৰ পাচত এইয়া তেওঁলোকৰ কোনো নতুন কথা নহয়। ইয়াৰ আগতে বিজেপি নেতৃত্বাধীন এনডিএ চৰকাৰৰ আমোলতো মনুসংহিতাৰ অনুকৰণত হিন্দুত্ববাদী আদৰ্শৰ প্ৰসাৰৰ বাবে শিশু অৱস্থাৰ পৰায়েই এটা বিশেষ মানসিক ঠাচত গঢ়ি তুলিবলৈ সৰ্বব্যাপী পৰিকল্পনা গ্ৰহণ কৰিবলৈ শিক্ষামন্ত্ৰনালয় নিজৰ হাতত ৰখাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল বিজেপি-সংঘ পৰিয়ালে। আৰএছএছৰ মুখপত্ৰ অৰ্গেনাইজাৰত আৰ শেষাদ্ৰিচাৰীয়ে মন্তব্য কৰিছিল ''মানৱসম্পদ উন্নয়ণ দপ্তৰ আমাৰ বাবে অৰ্থমন্ত্ৰনালয়তকৈয়ো গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু........এই মন্ত্ৰনালয়ক আমি বিচাৰো আৰএছএছৰ বাবে সংৰক্ষিত থাকক'(দি ষ্টেটছমেন চাপ্লিমেন্ট, ৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৯৮)। এনডিএ চৰকাৰৰ সেই কাৰ্য্যকালত এই মন্ত্ৰনালয়টো নিজৰ হাতত পৰাৰ পিচৰ পৰায়েই তেওঁলোকে অত্যন্ত দ্ৰুত ভাবে শিক্ষা পৰিচালনা কৰা সন্থাবোৰৰ মূৰব্বী পদসমূহত নিজৰ মানুহ নিয়োগ কৰি তেওঁলোকৰ সেই দীৰ্ঘম্যাদী পৰিকল্পনা বাস্তৱ ৰূপ দিবলৈ চেষ্টা কৰাৰ আৰম্ভ কৰিছিল। মুম্বাইত অনুষ্ঠিত ইয়াৰ আগৰ ১০২তম বিজ্ঞান কংগ্ৰেছতো ভাৰতবৰ্ষত সাত হাজাৰ বছৰৰ আগৰ বৈদিক বিমান চলোৱাৰ সাধু শুনোৱা হৈছিল, য'ত গৰু আৰু হাতীৰ মুত্ৰ বিমানৰ জ্বালানি হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছিল। সেই কংগ্ৰেছতে মঙল গ্ৰহত ভাৰতীয় ৰজাৰ শিৰস্ত্ৰাণ পোৱাৰ কাহিনীও কোৱা হৈছিল। তেনেহ'লে কি গ্ৰীছ বা অন্য দেশৰ সাধুৰ দৰে আমাৰ দেশতো প্ৰচলিত এনে ধৰণৰ কল্প কাহিনীবোৰেই হৈছে ভাৰতীয় বিজ্ঞানৰ ঐতিহ্য? পৃথিবীত বিজ্ঞানৰ বিকাশৰ ঐতিহ্য আৰু যুক্তি বিজ্ঞানে কিন্তু সেইয়া নকয়।

ভাৰতবৰ্ষৰ অন্যতম শ্ৰেষ্ঠ প্ৰাচ্যবিদ ড: সুনীত কুমাৰ চট্টোপাধ্যায়ৰ মতে ৰামায়ণ কোনো বিশেষ যুগৰ ইতিবৃত্তি নহয়, ই সম্পূৰ্ণ কাল্পনিক। তেওঁৰ গৱেষণামূলক লিখনিত পোৱা যায় যে অযোধ্যাৰ সিংহাসন দখলৰ ষড়যন্ত্ৰ, ৰামৰ বনবাস আৰু বালিৰ পৰা আৰম্ভ কৰি কিষ্কিন্ধ্যাপতিৰ লগত ৰাৱনৰ বিৰোধ - পৃথক পৃথক কাহিনী হিচাবে প্ৰচলিত আছিল। মহাকবি বাল্মিকীৰ কৃতিত্ব হ'ল সীতাহৰণৰ কাহিনীক অৱলম্বন কৰি এই গল্পবোৰ সংযুক্ত কৰি এটা অখণ্ড অতি জনপ্ৰিয় কাহিনী হিচাবে থিয় কৰাতো।  ড: সুকুমাৰ সেনেও দেখুৱাইছে যে বাল্মিকীৰ ৰামায়ণ ৰচনাৰ আগতে দেশে বিদেশে বহুতো পৰস্পৰ বিৰোধী ৰামকথা প্ৰচলিত আছিল। এই ৰামকথাবোৰৰ মাজত বৌদ্ধ সাহিত্য 'জাতকৰ কাহিনী'ত পোৱা তিনিটা গল্প, জৈন সাহিত্যৰ এটা গল্প আৰু ইৰানৰ ভাষাত ৰচিত এটা গল্প উল্লেখযোগ্য।(ৰামকথাৰ প্ৰাক্ ইতিহাস) পিচে বৰ্ত্তমান শিক্ষাই-দীক্ষাই খাম-খুমীয়া কিছুমান প্ৰাপ্তবয়স্ক মানুহৰ দ্বাৰা ভাৰতবৰ্ষত যিবোৰ শিশুমতীয়া জাতক কাহিনী বা সাধুক সত্য হিচাবে প্ৰতিষ্ঠা কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হৈছে, সি আমাৰ দৰে যুক্তিবাদী আৰু বিজ্ঞান মনস্ক মানুহক আমোদৰ খোৰাক যোগোৱাৰ উপৰিও ইয়াৰ উদ্দেশ্য সম্পৰ্কে চিন্তাম্বিত কৰি তুলিছে।

প্ৰাচীন ভাৰতত জ্ঞান-বিজ্ঞানৰ যি চৰ্চ্চা হৈছিল, সেইবোৰ কোনো অতিপ্ৰাকৃতিক, অবাস্তৱ, দৈবিক বা পৃথিবীৰ অন্য অংশৰ পৰা কোনো বিচ্ছিন্ন বিষয় নাছিল। পৃথিবীৰ মানৱজাতিৰ এক অংশ হিচাবেই ভাৰতীয়সকলে প্ৰকৃতিৰ শক্তিক জনাৰ প্ৰচেষ্টাৰে বিজ্ঞান চৰ্চা কৰিছে। সেই যুগৰ বিচাৰত অত্যন্ত উন্নত মানৰ বিজ্ঞান চৰ্চা ভাৰতত হ'লেও ইতিহাসে দেখুৱাইছে এটা সময়ত সেই বিজ্ঞান চৰ্চা বিস্মৃতিৰ গৰ্ভত লোপ পালে। কিয় এনে হ'ল? আচাৰ্য্য প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ে তেওঁৰ 'হিষ্ট্ৰি অফ হিন্দু কেমেষ্ট্ৰি'ত ইয়াৰ তিনিটা মূল কাৰণৰ কথা উল্লেখ কৰিছে। তেওঁৰ মতে হিন্দুৰ জাতিভেদ প্ৰথা, মনুসংহিতা আৰু তাৰ পৰবৰ্ত্তি পুৰাণবোৰত আচাৰ-ব্যৱহাৰ-ৰীতি-নীতিক ধৰ্ম্মীয় নীতি-নিৰ্দ্দেশনাৰে কঠোৰভাবে বান্ধি দিয়া আৰু বেদান্ত, বিশেষকৈ শঙ্কৰাচাৰ্য্যৰ মায়াবাদৰ দৰে ভাৱবাদী দৰ্শনবোৰৰ প্ৰভাৱেই ইয়াৰ বাবে দায়ী। প্ৰফুল্ল চন্দ্ৰ ৰায়ে গভীৰ দুখৰে কৈছে যে -'প্ৰকৃতিজগতৰ ঘটনাক বুজিবলৈ - কিয় আৰু কেনেকৈ - এই প্ৰশ্ন তোলা, কাৰ্য্য-কাৰনৰ সমন্বয়ক বুজা, এইবিলাক ক্ৰমান্বে মানুহৰ দৃষ্টিৰ পৰা এৰাই গৈ থাকিল। এনেদৰে অতিকল্পনা আৰু অলৌকিক চিন্তাৰ প্ৰতি আকৰ্ষিত হোৱা জাতিৰ মাজত অনুসন্ধিৎসাৰ শক্তি লাহে লাহে শেষহৈ গ'ল, এই পথেৰেই এদিন পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা আৰু যুক্তিৰ ভিত্তিত বিজ্ঞান চৰ্চ্চাক ভাৰতে বিদায় জনালে। এজন বয়ল, এজন ডেকাৰ্ট বা এজন নিউটনৰ জন্ম দিয়াটো এই মাটিৰ পক্ষে নৈতিকভাৱে অযোগ্য প্ৰতিপন্ন হৈ পৰিল আৰু ভাৰতৰ নামটো পৰ্যন্ত বিজ্ঞান জগতৰ মানচিত্ৰৰ পৰা মোচ খাই গ'ল।'(হিষ্ট্ৰি অফ হিন্দু কেমিষ্ট্ৰ)

আজি বিজেপি-সংঘ পৰিয়ালে এই অন্ধতাকেই ভাৰতীয়ত্ব বুলি চলাব খুজিছে, ভাৰতবৰ্ষত যিখিনি বৈজ্ঞানিক চিন্তা-চৰ্চ্চা আজিও টিকি আছে তাকো নোহোৱা কৰি মানুহৰ চিন্তাজগতক চূড়ান্ত যুক্তিহীনতা আৰু স্বৈৰতন্ত্ৰৰ অন্ধকাৰ জগতৰ মাজত নিমৰ্জিত কৰিব খুজিছে। সেয়েহে বাৰে বাৰে বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ মঞ্চত আৰু তেওঁলোকৰ নানা কিতাপ-পত্ৰৰ জৰিয়তে ঐতিহ্যৰ নামত অন্ধতা আৰু বৈজ্ঞানীক যুক্তিৰ পৰিবৰ্ত্তে বিশ্বাসৰ জিগিৰ তুলিছে, যাতে দেশৰ বেছিভাগ মানুহেই সঠিক বিজ্ঞানসন্মত যুক্তিৰ পৰিবৰ্ত্তে মনেগঢ়া আৰু অন্ধতাৰ ধাৰণাকেই বিজ্ঞান বুলি মানি লয়। ইয়াৰ ফলত দেশৰ অভ্যন্তৰত বিজ্ঞান আৰু যুক্তি চৰ্চ্চাৰ কবৰ খন্দা ইতিমধ্যে আৰম্ভ হৈ গৈছে। লেখকসকলৰ এনেধৰণৰ অবৈজ্ঞানীক, অদ্ভূট, অযুক্তিকৰ কথা শিশু-কিশোৰেই নহয় সহজ-সৰল মানুহৰ মনত অন্ধবিশ্বাস আৰু ধৰ্ম্মান্ধতা সৃষ্টি কৰাৰ বাবে যথেষ্ট। ই মানুহৰ চিন্তা জগতত নানা কুসংস্কাৰ, যুক্তিহীনতা, দৈৱ নিৰ্ভৰতা আদি বৃদ্ধি কৰি দেশত স্বৈৰতন্ত্ৰ প্ৰতিষ্ঠাৰ পথ সুগম কৰিব।

এইবাৰ ১০৩তম বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ অধিবেশনত পৰিবেশ সংক্ৰান্ত গৱেষণাপত্ৰ পঢ়াৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট চেমিনাৰত মধ্য প্ৰদেশৰ ব্যক্তিগত বিশ্ববিদ্যালয় ৰেগুলেটৰি কমিছনৰ সভাপতি অখিলেখ পাণ্ডেই এই কামটোকে কৰিব বিছাৰিছিল। তেওঁৰ গৱেষনাপত্ৰৰ বিষয় আছিল 'শিৱ: বিশিষ্ট পৰিবেশবিদ'। সেই গৱেষণা পত্ৰৰ জৰিয়তে শিৱৰ জটাৰ পৰা গংগাৰ উৎপত্তি হোৱাৰ কিংবদন্তি, শিৱৰ বাঘৰ চালৰ আসন, ৰুদ্ৰাক্ষৰ মালা আদি পৰিবেশ সংৰক্ষণৰ উপযোগী আছিল বুলি প্ৰতিপন্ন কৰিব বিছৰা হৈছিল। এনে ধৰণৰ শিৱ সম্পৰ্কে নানা ধৰণৰ কথা গৱেষণা পত্ৰখনত উল্লেখ কৰিলেও তেওঁ কিন্তু তাৰ কোনো যুক্তিসংগত বা তথ্যভিত্তিক বাখ্যা দিব পৰা নাই। অৱশ্যে শেষ পৰ্য্যন্ত তেওঁ ভৰিৰ বিষৰ অজুহাতত চেমিনাৰত উপস্থিত নথকাত তেওঁৰ তথাকথিত 'গৱেষণাপত্ৰ'ৰ সাৰাংশ কেৱল পঢ়ি শুনোৱা হয়। ফলত তেওঁ সেইদিনা উপস্থিত থকা শ্ৰোতাৰ প্ৰশ্নৰ সন্মুখীন হ'ব লগা নহ'ল। কিন্তু সংঘ পৰিয়ালৰ মতলবটো থিকেই সফল হ'ল। উপস্থিত বিজ্ঞানী আৰু পৰিবেশবিদসকল অত্যন্ত বিৰক্ত হৈ এই ধৰণৰ আজব বিষয়ৰ গৱেষণাপত্ৰ বিজ্ঞান কংগ্ৰেছত কেনেকৈ অন্তৰ্ভূক্ত হ'ল এই প্ৰশ্ন তোলাত পৰিবেশ সংক্ৰান্ত বিভাগৰ চেয়াৰমেন গঙ্গাধৰ মিশ্ৰই নিৰ্বিকাৰ ভাবে উত্তৰ দিয়ে গৱেষণাপত্ৰ নিৰ্বাচন কৰাটো তেওঁৰ সম্পূৰ্ণ ব্যক্তিগত অধিকাৰ, গতিকে তাৰ তেওঁ কোনো বাখ্যা দিবলৈ বাধ্য নহয়। ৰাজীৱ শৰ্ম্মা নামৰ এজন আমোলাই এনথ্ৰোপল'জিকেল আৰু বিহেভিয়েৰিয়েল বিজ্ঞান বিভাগৰ চিম্প'জিয়ামৰ মঞ্চত উঠি শংখ বজাবলৈ আৰম্ভ কৰে। তেওঁৰ দাবী শংখ বজালে পকা চুলি ক'লা হয় আৰু অসংখ্য ৰোগ ভাল হয়। তেওঁ বোলে বহুতকে এই পদ্ধতি প্ৰয়োগ কৰি ভাল কৰিছে। ভাৰতৰ নিচিনা এখন দেশত য'ত পদে পদে অন্ধবিশ্বাস বিয়পি আছে তাত এনে ধৰণৰ দাবী কৰা মানুহৰ সংখ্যা কম নহয়। তেনেহ'লে কি এই সকলোবোৰ আহি বিজ্ঞান কংগ্ৰেছৰ মঞ্চত উপস্থিত হ'ব?

সত্যক তুলি ধৰা আৰু কুসংস্কাৰ-অসত্য-অৰ্ধসত্য-মনেগঢ়া ধাৰণাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজৰ সুদীৰ্ঘ ঐতিহ্য লৈয়েই বিজ্ঞান আগবাঢ়ি গৈছে। ধৰ্মীয় অন্ধবিশ্বাসৰ বিৰুদ্ধে যুদ্ধ কৰি বিজ্ঞান আগুৱাইছে। বিজ্ঞানক কিংবদন্তী, ধৰ্ম্মীয় ঐতিহ্য বা ধৰ্ম্মবিশ্বাসৰ লগত মিহলোৱা নচলে। কোনো মানুহৰ ব্যক্তিগত বিশ্বাস, আনকি কোনো বিজ্ঞানীৰ ব্যক্তিগত বিশ্বাসো বিজ্ঞান নহয়। বিজ্ঞান হ'ল সুনিৰ্দিষ্ট যুক্তিধাৰাত পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ দ্বাৰা প্ৰমাণিত জ্ঞান। গৱেষণা কৰা মানে, মনেগঢ়া কিছু ধাৰণাৰ ভিত্তিত বিজ্ঞানৰ পৰিভাষা ব্যৱহাৰ কৰি এখন গুৰুগম্ভীৰ পেপাৰ লিখি পেলোৱাটো নহয়। গৱেষণাৰ বিজ্ঞানসন্মত ৰীতিনীতি আছে। তাৰ বাহিৰে যিকোনো অভিজ্ঞতা আৰু মতামত বৈজ্ঞানীক গৱেষণা হিচাবে গণ্য নহয়। তেনেহ'লে এই সকলো অবাস্তৱ দাবী সম্বলিত তথাকথিত গৱেষণাপত্ৰ বিজ্ঞান কংগ্ৰেছত পঢ়িব দিয়া হৈছে কিয়? কৰ্তৃপক্ষই কৈছে, তেওঁলোকে বিজ্ঞানক জনপ্ৰিয় কৰিবলৈ এনেধৰণৰ কাম কৰিছে। কিন্তু যদি সেই উদ্দেশ্য বুলি মানিয়ো লোৱা হয় তেনেহ'লো সেই পেপাৰবোৰো বিজ্ঞান হ'ব লাগিব। এনেয়ে ভাৰতত অন্ধবিশ্বাস, কুসংস্কাৰ, বেজালি, ডাইনিবিদ্যা, আনকি উচ্চ শিক্ষিত মানুহ, বিজ্ঞানীয়েও তাবিজ, মাদুলি, পাথৰ আদি পৰিধান কৰাৰ দৰে নানা অবৈজ্ঞানিক আচাৰ-আচৰণ সমাজত বহুল ভাবে বিয়পি আছে। তাৰ ওপৰতে বিজ্ঞানৰ নামত এই ধৰণৰ কাৰু-কাৰ্য্য চলিলে সাধাৰণ মানুহৰ মাজত এইবোৰ আৰু বাঢ়িব।

বিজেপি ক্ষমতাত বহাৰ পাছৰ পৰা ভাৰতীয় স্বাভিমানৰ নামত শিক্ষাৰ ক্ষেত্ৰক তেওঁলোকৰ হিন্দুত্ববাদী ৰাজনীতিৰ এজেণ্ডা অনুসৰি গঢ় দিবলৈ ককালত টঙালি বান্ধি লৈছে। মানুহৰ মাজত ধৰ্মীয় সম্প্ৰদায়গত বিভেদ সৃষ্টিৰ অন্যতম হাতিয়াৰ হিচাবেই তেওঁলোকে উগ্ৰ হিন্দুত্বৰ ঢ়ৌ সৃষ্টি কৰিব বিছাৰিছে। পিচে ই অকল ভোটবেঙ্কৰ নিৰ্ব্বাচন জিকাৰ ৰাজনীতিৰ কৌশল বুলি ভাবিলে ভূল হ'ব। এই সৰ্বনাশী যড়যন্ত্ৰ লক্ষ্য বহু দূৰ বিস্তৃত। বিজেপিৰ ধৰ্ম্মীয় পুনৰোত্থানৰ লক্ষ্য হৈছে আমি ধৰ্ম্ম-কৰ্ম্মত মতি হৈ 'সকলো ঈশ্বৰৰ বিধান', 'আপোন ভালেই জগত ভাল' বুলি সকলো ধৰণৰ অন্যায়-অত্যাচাৰ স্বাভাৱিক বুলি মানি লৈ তাক মূৰ পাতি চলি যাম আৰু সমগ্ৰ বিশ্বৰ শোষক পুঁজিপতি-ক'ৰ্প'ৰেটবোৰে আমাক লুটিপুটি খাব। ইয়াৰ জৰিয়তে পুঁজিপতি-বহুজাতিক কৰ্প'ৰেটসন্থা-ক'লাবেপাৰী শ্ৰেণীৰ শোষণৰ বিৰুদ্ধে মানুহৰ প্ৰতিবাদী সত্তাটোক ধ্বংস কৰিবলৈ মানুহক প্ৰকৃত 'মানুহ' হিচাবে গঢ়ি উঠাৰ প্ৰক্ৰিয়াটোকে নোহোৱা কৰি এক ধৰ্ম্মান্ধতাৰ বাতাৰৰণ সৃষ্টিৰে দেশত এসময়ৰ জাৰ্মাণিৰ দৰে স্বৈৰতন্ত্ৰ বা ফেচীবাদী সমাজ ব্যৱস্থা আনিবলৈ বিছৰা হৈছে। জাৰ্মাণ ফেচীবাদৰ হোতা হিটলাৰৰ মতে -'কোনো প্ৰশ্ন নকৰিবা। এক আৰু সৰ্বোচ্চ কতৃত্বক মানি লোৱা।' আজি জেএনইউকে ধৰি বিভিন্ন ঠাইত বিজেপিৰ এই কুটিল চক্ৰান্তৰ বিৰুদ্ধে প্ৰগতিশীল যুব প্ৰজন্মৰ প্ৰতিবাদী কন্ঠক চেপি ৰাখিবলৈ চৰকাৰৰ দ্বাৰা যি চেষ্টা কৰা হৈছে সি দেশত ফেচিবাদ অহাৰ পূৰ্বাভাষ। যি জাৰ্মাণ ফেচীবাদ আৰু ইয়াৰ নায়ক হিটলাৰক ৰঁমাৰোলা, আইনষ্টাইন, বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেল, ববীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ দৰে মহান লোকসকলে তীব্ৰ ধিক্কাৰ দিছে, সেই হিটলাৰৰ 'আৰ্য্য তেজ বিশুদ্ধ তেজ', 'আৰ্য্য সংস্কৃতি বিশুদ্ধ সংস্কৃতি'ৰ তত্বক গ্ৰহণ কৰি বিজেপি-সংঘ পৰিয়ালে তেওঁলোকৰ 'গুৰু' হিচাবে মানি আগবাঢ়িছে। অথচ সমগ্ৰ বিশ্ব আনকি হিটলাৰৰ নিজৰ দেশ জাৰ্মাণীৰ গৰিষ্ঠসংখ্যকলোকেই আজি তেওঁৰ 'আৰ্য্য তত্ব' প্ৰত্যাখান কৰাৰ ওপৰিও তাৰ আলমত কঢ়িয়াই অনা ফেচীবাদক প্ৰচণ্ড ভাবে ঘৃণা কৰে। ৰঁমা ৰোঁলাই কৈছিল -'ফেচীবাদৰ মুখা এটি নহয় দুটি।...ইয়াৰ দেহত থাকে কেতিয়াবা সামৰিক বেশ.....আৰু কেতিয়াবা ধৰ্ম্মযাজকৰ পোচাক।' আৰু সাহিত্যিক প্ৰেমচন্দৰ ভাষাত -'ফেচীবাদ সদায় আহে সংস্কৃতিৰ মুখা পিন্ধি।' দাৰ্শনিক বাৰ্ট্ৰাণ্ড ৰাছেলৰ মতে -'ফেচীবাদ প্ৰথমে এজন দাৰ্শনিকৰ হাতত ধৰি আহে। তাৰ পাছত আৱেগ উন্মত্ত জনতাই ফেচীবাদক কান্ধত বহুৱায়। সৰ্বশেষত ফেচীবাদে ঘাটকৰূপে জোঁট বান্ধে।'  আজি আমি গেৰুৱা দলৰ এই হিন্দুধৰ্ম্ম আৰু আৰ্য্য সংস্কৃতি প্ৰেমৰ মুখাৰ আৰৰ কুটিল চক্ৰান্তক বুজিব লাগিব আৰু ইয়াৰ বিৰুদ্ধে সমগ্ৰ দেশজুৰি সচেতন মানুহৰ তীব্ৰ মতাদৰ্শগত গণতান্ত্ৰিক সংগ্ৰাম, সোচ্চাৰ প্ৰতিবাদ আৰু প্ৰতিৰোধৰ বাবে আগবাঢ়ি আহিব লাগিব। ইয়াৰ লগতে বিভিন্ন ধৰ্ম্ম-ভাষা-সংস্কৃতিৰ মিলন থলি এইখন 'বৈচিত্ৰ্ৰৰ মাজত ঐক্য থকা' ভাৰতবৰ্ষত হিন্দু, মুছলমান,খ্ৰিষ্টিয়ান আদি সকলো ধৰ্ম্মালম্বীলোকৰ জীৱন ধাৰণৰ প্ৰক্ৰিয়া, আচাৰ, অনুস্থান, উৎসৱত সকলো সম্প্ৰদায় মানুহৰ মাজত ঘনিষ্ঠ নিবিড় সাংস্কৃতিক-সামাজিক যোগসূত্ৰ আমি গঢ়ি তুলিব লাগিব। লগতে হিন্দু-মুছলমান, সংখ্যাগুৰু-সংখ্যালঘু নিৰ্বিশেষে জনজীৱনৰ পৰা সকলোপ্ৰকাৰৰ ধৰ্ম্মীয় উগ্ৰতাক বিচ্ছিন্ন কৰিব লাগিব। এই কঠিন দায়িত্ব পালন কৰিব পাৰিলেহে আমি আহিব ধৰা বীভৎস পৰিস্থিতিৰ মোকাবিলা কৰিবলৈ সক্ষম হ'ম। আজি ভাৰতবৰ্ষত শোষণমূলক সমাজ ব্যৱস্থা বৰ্ত্তাই ৰখাৰ স্বাৰ্থত ভাৰতীয়ত্ব আৰু হিন্দু ধৰ্ম্মৰ নামত ফেচিবাদী সমাজ প্ৰতিষ্ঠা কৰিব বিছৰা হিন্দুত্ববাদৰ প্ৰবক্তাসকলেও মনত ৰখা ভাল যে পৃথিবীত এতিয়ালৈকে কোনো দেশতে ফেচীবাদী ৰাজনীতি দীৰ্ঘদিনৰ বাবে সফল হোৱাৰ নজিৰ নাই। ইতিহাস বৰ নিষ্ঠুৰ। যিদিনা জনগণৰ সন্মুখত প্ৰকৃত সত্য উন্মুচিত হ'ব সেইদিনা জণগণে তেওঁলোকক ইতিহাসৰ কাঠগৰাত ঠিয় কৰায়েই ক্ষান্ত নাথাকে, হিটলাৰ-মুছলিনী আৰু অন্য ফেচীষ্টবোৰক জাবৰৰ দমলৈ দলিয়াই দিয়াৰ দৰে তেওঁলোককো ইতিহাসৰ জাবৰৰ দমলৈ দলিয়াই দিব।  
লেখক সমাজ-ৰাজনৈতিক বিশ্লেষক আৰু আমেৰিকান ডেন্টেল ক্লিনিকৰ সঞ্চালক। 
ফোন: ৯৪৩৫৭০৪০৯০

Thursday, March 23, 2017

চিন্তন

পৰাজয়ত ইভিএমক দোষাৰোপঃ 
এক অশুভ গণতান্ত্ৰিক পৰম্পৰা নেকি?
অভিনন্দন গোস্বামী
দেশৰ পাচঁখন ৰাজ্যত অনুষ্ঠিত হৈ যোৱা বিগত বিধানসভা নির্বাচনত স্বাভাৱিকতেই বিজেপি দলে বৃহৎ আৰু অভূতপূর্ব বিজয় সাব্যস্ত কৰিলে৷ বিভিন্ন ৰাষ্ট্ৰীয় সংবাদ মাধ্যম তথা ৰাজনৈতিক বিশ্লেষকসকলে বহু পূর্বেই দলটোৰ এনে বৃহৎ বিজয়ৰ সম্ভেদ দিছিল৷ আনকি পন্জাৱতো কংগ্ৰেছে চৰকাৰ গঠন কৰিব বুলি সকলো নিশ্চিত আছিল৷ গতিকে দেখা গল যে আসনৰ ক্ষেত্ৰত কিছু তাৰতম্য ঘটিলেও ফলাফলৰ দুদিন পূর্বে প্ৰকাশ পোৱা এগজিট্ প’ল সমূহৰ ভৱিষ্যবাণী প্ৰায় আখৰে আখৰে ফলিয়ালে৷ পাচঁখন ৰাজ্যৰ ভিতৰত চাৰিখনতে বিজেপিয়ে চৰকাৰ গঠন কৰিবলৈ সক্ষম হোৱাৰ ফলত পন্জাৱৰ বিজয়েও কংগ্ৰেছৰ বাবে বিশেষ একো সান্তনাৰ বাণী কঢ়িয়াব নোৱাৰিলে৷ উত্তৰপ্ৰদেশ আৰু উত্তৰাখন্ডত মোডী ঢৌত দলটো সম্পূর্ণৰূপে বিধস্ত হোৱাৰ ওপৰি মণিপুৰ আৰু গোৱাত শীর্ষ নেতৃর্ত্বৰ দুর্বলতা তথা অকমর্ণ্যতাৰ বাবে দলটোৱে একক বৃহৎ দল হৈও চৰকাৰ গঠন কৰাত ব্যর্থ হল৷ সমাজবাদী পার্টি, বহুজন সমাজ পার্টি, আম আদমী পার্টি আদিৰো অৱস্হা তথৈবচ৷ বিৰোধী শিবিৰত এতিয়া স্বাভাৱিকতেই বিৰাজ কৰিছে চৰম হতাশা তথা নৈৰাশা৷ এনে এক সন্ধিঃক্ষণত কিছু দলে এতিয়া গণতান্ত্ৰিক মতামতক স্বীকাৰ তথা সন্মান কৰাৰ সলনি হাতত লৈছে ইভিএম তথা নির্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াক দোষাৰোপ কৰাৰ নিকৃষ্ট পন্হা৷ বিএছপি নেত্ৰী মায়াৱতীয়ে আনকি এখোপ আগুৱাই গৈ ইভিএমৰ বিৰুদ্ধে উচ্চতম ন্যায়্যালয়ৰ দ্বাৰস্হ হোৱাৰো প্ৰস্তুতি চলাইছে৷ আপৰ মুৰব্বী তথা দিল্লীৰ মুখ্যমন্ত্ৰী অৰবিন্দ কেজৰিৱালেও পন্জাৱ আৰু গোৱাত দলটোৱে বিফল হোৱাৰ বাবে ইভিএমকে দোষাৰোপ কৰি কিছু হাস্যকৰ মন্তব্য আগবঢ়াইছে৷ কংগ্ৰেছ তথা সমাজৱাদী পার্টিয়েও মুকলিকৈ সন্দেহ প্ৰকাশ নকৰাকৈ থকা নাই৷

ভাৰতবর্ষৰ নির্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াত ইভিএম মেচিনৰ ব্যৱহাৰ যোৱা দশকৰ আৰম্ভণিৰ পৰাহে ভালদৰে প্ৰযোজ্য হৈছিল৷ তাৰ আগলৈকে ৰাইজে গতানুগতিক পদ্ধতিৰে বেলট-পেপাৰৰ যোগেদিয়েই ভোটদান কৰি আহিছিল৷ এতিয়াও কিছু স্হানীয় নির্বাচন যেনে পঞ্চায়ত আৰু নিগম-নিকায়ৰ নির্বাচনৰ বাবে বেলট পেপাৰৰ দ্বাৰাই নির্বাচন অনুষ্ঠিত কৰা হয়৷ মাথো লোকসভা আৰু বিধানসভা নির্বাচনৰ বাবে ইভিএমৰ ব্যৱহাৰ প্ৰযোজ্য হয়৷ বেলট পেপাৰৰ দ্বাৰা ভোটদান কৰা প্ৰক্ৰিয়াও যে সম্পূর্ণ ক্ৰটিপূর্ণ বুলি কব নোৱাৰি, তাতো বিভিন্ন জনে বিভিন্ন উপায়েৰে দুষ্কার্য সংঘটিত কৰাৰ আশংকা থাকে৷ গণনা কৰাৰ সময়তো বিভিন্ন অসুবিধাৰ সন্মুখীন হব লগীয়া হয় আৰু সময়ো অপব্যয় হয়৷ এনে দিশসমূহত প্ৰতিয়েই লক্ষ্য ৰাখিয়েই নির্বাচন আয়োগে ইভিএম মেচিনৰ আগমন ঘটাইছিল যাতে এই প্ৰক্ৰিয়া অতি সূচলভাবে সমাপন কৰিব পৰা যায়৷ সেই দিন ধৰি আজিলৈ সময়ে সময়ে বিভিন্ন দলে হতাশা ঢকাৰ তথা আত্মসন্তুষ্টিৰ সম্বলৰূপে ইভিএমক দোষাৰোপ কৰি আহিছে যদিও কোনেও যুক্তিসংগতভাবে ইয়াৰ বিৰুদ্ধে প্ৰমাণ দেখুৱাব পৰা নাই৷ ইতিমধ্যে বহু নির্বাচন ইভিএমৰ যোগেদিয়েই সূচল তথা নিয়াৰিকৈ সম্পন্ন হৈছে৷ ২০০৯ চনত হায়দৰাবাদৰ এজন চাইবাৰ বিশেষজ্ঞই দুজন আমেৰিকাৰ শিক্ষাবিদৰ সৈতে লগ লাগি ইভিএমত ইচ্ছাকৃতভাবে বিসংগতি কৰাটো সম্ভৱ বুলি ঘোষণা কৰিছিল৷ কিন্তু নির্বাচনী আয়োগে তেওঁলোকৰ দাবীক নসাৎ কৰাৰ লগতে Electronics Corporation of India Limited (ECIL) ৰ দ্বাৰা ইভিএম তৈয়াৰ কৰা প্ৰক্ৰিয়া তথা ইয়াৰ কার্য্যপ্ৰণালী সম্পূর্ণ বিসংগতিমুক্ত বুলি পতিয়ন যায়৷ ভাৰতীয় ইভিএমসমূহৰ অপাৰেটিং চিষ্টেম তথা ভৌতিক অংশসমূহ হেক্ কৰাটো প্ৰায় অসম্ভৱ বুলি নির্বাচন আয়োগে কেতিয়াবাই ঘোষণা কৰি ইভিএমৰ দ্বাৰাই নির্বাচনী প্ৰক্ৰিয়া চলাই যাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়৷

নির্বাচনৰ প্ৰাকমূর্হূতত প্ৰতিটো ৰাজনৈতিক দলৰ প্ৰতিনিধিৰ উপস্হিতিত ইভিএমসমূহ পৰীক্ষা কৰা হয়, যাতে কোনো বিসংগতি ধৰা পৰিলে ইয়াৰ ওপৰত ততাতৈয়াকৈ ব্যৱস্হা গ্ৰহন কৰিব পৰা যায়৷ তদুপৰি প্ৰয়োজনসাপেক্ষে ম’ক ভোটিঙো কৰা হয়৷ মুঠতে নিবার্চনী প্ৰক্ৰিয়া স্বচ্ছৰূপত সম্পাদন কৰিবলৈ সকলো ব্যৱস্হাই গ্ৰহন কৰা হয়৷ তদুপৰি এই ব্যৱস্হাক আৰু স্বচ্ছ কৰি তুলিবলৈ কিছু কিছু সমষ্টিত VVPAT ব্যৱস্হাও প্ৰৱর্তন কৰা হয়, যাতে ভোটাৰে কাক ভোট দিলে সেয়া নিশ্চিত কৰিবলৈ ভোটদানৰ পাছত এখন ৰছিদ লাভ কৰে৷ যোৱা অসম বিধানসভাৰ নির্বাচনতো ১০ টা সমষ্টিত এনে ব্যৱস্হা অৱলম্বন কৰা হৈছিল৷ ভৱিষ্যতে সকলো সমষ্টিতে এনে ব্যৱস্হা প্ৰৱর্তন কৰাৰ বাবে নির্বাচনী আয়োগে চিন্তা-চর্চা চলাই আছে যাতে ইভিএমৰ ওপৰত থকা নূন্যতম সন্দেহো আতঁৰ কৰিব পাৰি৷ প্ৰয়োজন হলে এনে ৰচিদৰ দ্বাৰাও পুনৰ ভোটগণনা কৰি শুদ্ধ ফলাফল নিশ্চিত কৰিব পাৰি৷ কিন্তু ভাৰতবর্ষৰ দৰে বহুল জনসংখ্যাৰ তথা আইন-শৃংখলাৰ সমস্যা থকা দেশ এখনত পুনৰ বেলট পেপাৰৰ যুগলৈ ঘূৰি যোৱাটো হব নির্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াৰ প্ৰতি এক কুঠাৰঘাত৷ পূর্বেও বেলট পেপাৰৰ দ্বাৰা অনুষ্ঠিত কৰা নির্বাচনত বহু অনিয়ম তথা বেলট পেপাৰৰ লগত হোৱা খেলিমেলি আৰু ৰিগিঙৰ উদাহৰণ আছে৷ এনে বহু দিশৰ পৰা চাবলৈ গলে ইভিএমৰ দ্বাৰাই পৃথিৱীৰ বৃহত্তম গণতান্ত্ৰিক দেশখনৰ নির্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাটো ভৱিষ্যতৰ বাবেও সমীচিন হব৷ 
নির্বাচনত পৰাজয়ৰ সন্মুখীন হোৱাৰ পাছত জনতাৰ ৰায়ক সন্মান জনোৱাৰ সলনি ইভিএমক দোষাৰোপ কৰিব বিচৰাতো গণতন্ত্ৰৰ বাবে এক ভয়াবহ লক্ষণ৷ এনে অশুভ পৰম্পৰা আগতেও বহুবাৰ দেখা পোৱা গৈছিল৷ ৰাজনৈতিক দলসমূহে পৰাজয়ৰ বাবে আত্মমন্থন কৰাৰ সলনি পলায়নবাদী মনোভাৱ গ্ৰহন কৰি জনতাৰ ৰায়ক ভেঙুচালি কৰা কার্য্য গণতান্ত্ৰিক দেশ এখনত শোভা নাপায়৷ উদাহৰণস্বৰূপে মায়াৱতীৰ দল বিএছপিৰ প্ৰসংগলৈ অহা যাওঁক৷ যোৱা লোকসভাৰ নির্বাচনত মোডী ঢৌত সম্পূর্ণ নিঃচিহ্ন হৈ যোৱা দলটোৱে উত্তৰপ্ৰদেশত এখনো লোকসভাৰ আসন দখল কৰিবলৈ সক্ষম হোৱা নাছিল৷ সেই সময়তে দলটোৱে উপলব্ধি কৰাটো উচিত আছিল যে দলৰ বাবে এয়া এক ভয়ংকৰ বিপদৰ আগজাননী৷ পুনৰ বিধানসভা নির্বাচনতো একেই প্ৰতিচ্ছবি দেখিবলৈ পোৱা গল৷ ৪০৩ জনীয়া বিধানসভাত থাকিলগৈ মাথো ১৯ জন সদস্য৷ এতিয়া তাকেই স্বীকাৰ কৰিবলৈ টান পাই উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ দুৱাৰত টোকৰ মাৰিবলৈ টঙালি বান্ধিছে৷ গণতন্ত্ৰৰ প্ৰতি ইয়াতকৈ আৰু ডাঙৰ উপহাস কি হব পাৰে৷ কেজৰিৱালৰ তথা নকলোৱেই যেনিবা৷ চাৰিওখন ৰাজ্যত বিজেপিৰ বিজয় অকণো অপ্ৰত্যাশিত নাছিল, হয়টো উত্তৰ প্ৰদেশত ৩১৫ খন আসন অকলেই লাভ কৰিব বুলি কোনো সংবাদ মাধ্যমে মুকলিকৈ প্ৰকাশ কৰা নাছিল৷ কিন্তু ইয়াৰ বাবে ইভিএম তথা নির্বাচনী প্ৰক্ৰিয়াক জগৰীয়া কৰিবলৈ যোৱাটো এক অশুভ চিন্তন৷

ৰাজনৈতিক পথাৰত ইজনে সিজনৰ বিৰোধীৰ ৰূপত অৱতীর্ণ হলেও কিন্তু কোনেও কাকো শত্ৰু হিচাবে গণ্য কৰিব নালাগে৷ যোগী আদিত্যনাথৰ শপতগ্ৰহণ অনুষ্ঠানত সমাজবাদী পার্টিৰ দুই নেতা মুলায়েম তথা অখিলেশ যাদবে অংশগ্ৰহন কৰি হাস্যবদনে নতুন মুখ্যমন্ত্ৰীগৰাকীক সম্ভাষণ জনোৱাৰ দৃশ্যটি আছিল ভাৰতীয় গণতান্ত্ৰিক ব্যৱস্হাৰ এক মধুৰ দিশ৷ গণতন্ত্ৰৰ পবিত্ৰতা ৰক্ষা কৰাটো প্ৰতিটো ৰাজনৈতিক দলৰেই দ্বায়িত্ব৷ জনতাৰ ৰায়দানক নতশিৰে সন্মান জনাব পৰাজনহে প্ৰকৃত ৰাজনীতিবিদ হোৱাৰ যোগ্য৷ গতিকে গণতন্ত্ৰৰ মহত্ব তথা পবিত্ৰতাক উপলব্ধি কৰি সকলো ৰাজনৈতিক দলেই ভৱিষ্যতে এনে অশুভ পৰম্পৰাৰ পৰা আতঁৰি থকাটোৱেই সকলোৰে কাম্য৷ গণতন্ত্ৰৰ মহিমাও যেন তাতেই৷

ঠিকনা- পুনে, মহাৰাষ্ট্ৰ, ফোন- ০৮৪০২৮৫২৮০১

সাম্প্ৰতিক প্ৰসংগ

প্ৰণাম ব্ৰহ্মপুত্ৰ-নমামী ব্ৰহ্মপুত্ৰ
জ্যোতিৰূপম দত্ত

হে মহাবাহু, তোমাক শতকোটি প্ৰণাম ৷

মাতৃহন্তা পৰশুৰামৰ ৰক্তৰঞ্জিত কুঠাৰ হাতৰ পৰা খহাই পাপমোচন কৰা হে ব্ৰহ্মনন্দন, তোমাক প্ৰণাম ৷ পৰশুৰামৰ কুঠাৰৰ ফালেৰে পবিত্ৰ ব্ৰহ্মকুণ্ডৰ পাৰ কাটি দিয়াৰ পাছতে অসমৰ ভুমিৰে বৈ এই প্ৰদেশৰ মাটি সুজলা-সুফলা কৰা হে লৌহিত্য, তোমাক নমস্কাৰ ৷

হে লৌহিত্য, এই অসমৰ সমগ্ৰ জাতি-উপজাতিৰ একতাৰ ডোল হৈ অতদিনে প্ৰবাহমান তোমাৰ পবিত্ৰ জলধাৰালৈ সশ্ৰদ্ধ প্ৰণিপাত ৷ হিমালয়ৰ পৰা বংগোপসাগৰলৈ বিস্তৃত তোমাৰ এই সবল পৰিক্ৰমাৰ কোনো তুলনা নাই ৷

হে মহাবাহু ! ক্ষমা কৰিবা ৷ আমি তোমাক চিনিব নোৱাৰিলো ৷ তোমাৰ অপাৰ শক্তিক জানি-বুজিও উপেক্ষা কৰিলো ৷ তোমাৰ বজ্ৰসংহাৰী জলশক্তিক চীনা ড্ৰেগনে আবদ্ধ কৰি কলুষিত কৰা বুলি জানিও একো কৰিব নোৱাৰিলো ৷ খৰালি কালৰ বিশাল উদং বালিচৰবোৰৰ মাজে মাজে বৈ থকা ক্ষুদ্ৰ জলধাৰাক আমি যেন দেখিও নেদেখাৰ ভাও দিও ৷

হে মহাবাহু, বিশ্বব্যাপি সমাদৃত তোমাৰ সৃষ্টি মাজুলীকে ধৰি বিশ্বৰ ঐতিহ্যমণ্ডিত বহু ক্ষেত্ৰকে আমি বৈষয়িক সুখৰ সম্ভাৰৰ কৰ্ষণৰ আহিলাৰূপে নিৰ্লজ্জভাৱে ব্যৱহাৰ কৰিলো ৷ সামান্য সোঁততে উটি যাব পৰাকৈ মথাউৰি বন্ধাই আমি নিজৰ বাবে নিৰাপদ জনপদত সুউচ্চ অলঙ্ঘ্য অট্টালিকা সাজিলো ৷ গৰাখহনীয়াই সৰ্বস্বান্ত কৰা অলেখ খিলঞ্জীয়া অসমীয়া জাতি-জনজাতিৰ লোকৰ চকুপানীক নেওচা দি জগতৰ ঐশ্বৰ্য্য-বিভূতিৰে নিজৰ বৰপেৰা ভৰোৱাত অকণো কাৰ্পণ্য নকৰিলো ৷

গৰাখহনীয়াৰ গ্ৰাসত পৰি যোৱা দুই দশক ধৰি মথাউৰিত বাস কৰা এমুঠি অসমীয়াৰ কষ্টকৰ জীৱনৰ দুখৰ মালিতা শুনিও অন্তৰ নগলা আমিবোৰে প্ৰতিবাৰে দলিয়াও পাঁচ বছৰীয়া মিছা আশ্বাসৰ ফুলজাঁৰি৷ সেই অজলা, হোজা, অকৰা থলুৱাখিনিক বাৰে বাৰে আভুৱা দি ৰাজপাটত বহিয়েই নিজৰ সাতোজনমলৈ ক্ষয় নোযোৱা সোণৰ সোলেং গোটালো ৷

হে লুইত ! অজস্ৰ নৈ-উপনৈয়ে সমৃদ্ধ কৰা তোমাৰ অফুৰন্ত জলভাণ্ডাৰ চকুৰ আগত ৰাখি এটুপি বিশুদ্ধ পানীৰ বাবে হামৰাও কঢ়া প্ৰজাগণৰ দুখৰ চকুপানীৰ নৈ চকুতেই শুকায় ৷ নিস্বঃ অসমীয়া জনগণৰ শুকান তৃষ্ণাৰ্ত ওঁঠত পিয়াহৰ পানী তুলি দিবলৈ আমি কাগজৰ পাততেই আচনি ৰচি কাগজৰ পাততেই অৰ্বুদসম ধন খৰচ কৰো ৷

হে মহাবাহু ! বাৰিষাকালত তোমাৰ সাগৰ সংকাশ জলধাৰাত প্লাবিত হোৱা গাওঁ-চহৰ চাবলৈ আকাশত হেলিকপ্তাৰৰ খদমদম লাগে ৷ খমখমীয়া কাপোৰ পিন্ধি সংহাৰী বানৰ কবলত পৰি গৃহহীন হোৱা বুভুক্ষু জনসাধাৰণ, বিধ্বস্ত ঘৰ-দুৱাৰ, বাটপথ চাই ঘৰিয়ালৰ চকুপানী টুকো ৷ আনকি বানবিধ্বস্ত অঞ্চলৰ ভোকাতুৰ শিশুৰ মুখৰ পৰা বান-সাহায্যৰ এমুঠি চাউল কাঢ়ি খাবলৈ আমি অকণো দ্বিধাবোধ নকৰো ৷ নিৰালম্ব অৱস্থাত থকা বন্যাক্ৰান্তৰ কান্দোনতো নিৰুদ্বেগ হৈ থকাৰ অভ্যাস আমাৰ ইতিমধ্যে হৈ গৈছে ৷

হে লৌহিত্য, আমাক ক্ষমা কৰিবা ৷ জগত জুৰি বৈজ্ঞানিক চিন্তাধাৰা আৰু প্ৰযুক্তিৰ উন্মেষ ঘটা সময়তো আমি এখন দলং সাজিবৰ বাবে কেইবাদশক সময় লওঁ ৷ তোমাৰ অজস্ৰ সৰু-বৰ উপনৈৰ অপৰ্যাপ্ত জলশক্তিক ব্যৱহাৰযোগ্য শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত কৰাৰ কথা চিন্তা নকৰি নিজৰ ৰাজনৈতিক উচ্চাকাংক্ষাৰ পোহাৰ মেলো ৷

হে বুঢ়া লুইত, তোমাৰ দুপাৰৰ পলসুৱা মাটিত দুহাতেৰে শইচৰ বীজ সিঁচি সোণগুটি বুটলিবলৈ থলুৱা অসমীয়াৰ দেহা-মন সকলো এলেহুৱা ৷ তোমাৰ দুপাৰত সিপাৰৰ বিদেশীয়ে আহি হেনো বুটলিছে সোণৰ চেঁকুৰা ৷

হে মহাবাহু, বৰ্তমান তোমাক লৈ সকলোতে খদমদম লাগিছে ৷ পলে পলে প্ৰতিশ্ৰুতিৰ বন্যাৰ ঢল নামিছে ৷ উৎসৱৰ উৎসাহৰ আতিশয্যত আমি সকলো উটি-ভাঁহি গৈছো ৷ তোমাৰ দুপাৰেৰে পাৰে মসৃণ পথ হব, শদিয়াৰ পৰা ধুবুৰীলৈ জলপথ হব, নদী পৰ্য্যটনৰ বিকাশ হব, কুটীৰ-হস্ততাঁত শিল্পই নতুনকৈ গতি লব, বানপানী ৰোধ হব, দুয়োপাৰ সংযোগী বহু দলঙ হব, আৰ্থ-সামাজিক ব্যৱস্থা উন্নত হ’ব আদি নানা প্ৰতিশ্ৰুতিৰ প্লাৱন শুনিছো, দেখিছো ৷

হে লৌহিত্য, নতুন উৎসৱৰ ধামখুমীয়াত আকৌ এবাৰ উটিম আমি ৷ ৰ’লাৰ চলাই সমান কৰা প্ৰকাণ্ড বালিচৰত হেজাৰ লুমেনছৰ মায়াময় পোহৰত বাদাম চোবাই উচ্চাংগ সংগীতৰ লহৰৰ তালে তালে ভৰি নচুৱাম ৷ খাদ্য মেলাৰ বিপণীৰ দামী সুস্বাদু খাদ্যৰ জুতি ল’ম, অত্যাধুনিক লেজাৰ শ্ব’ চাম, জংঘলী অসমৰ মাটিলৈ নমা বলিউদী তাৰকাক দৰ্শন কৰি এই জীৱন ধন্য কৰিম, চেলফি তুলিম, আনন্দ কৰিম ৷ ৰাজপথৰ পোহাৰীজনীৰ পৰা দুখীয়া শিক্ষকজনৰ তেজ-ঘামেৰে চহকী কৰা চৰকাৰী তহবিলৰ পৰা মুঠিয়ে মুঠিয়ে খৰচ কৰা টকাৰে আয়োজন কৰা উৎসৱৰ মায়াজালত আমি আকৌ এবাৰ আছন্ন হ’ম ৷

উৎসৱ উপলক্ষে আটাইকেইদিন আমাৰ মুখ গহ্বৰত বিদেশী খাদ্য, কৰ্ণকুহৰত বিদেশী বাদ্য ! গৰাখহনীয়াত ঘৰ হেৰুৱাই মথাউৰিৰ কাষৰ উৰুখা পঁজাটোত ধিমিক-ধামাককৈ জ্বলা টিপচাকিৰ পোহৰত চকু দুটা মোহাৰি দুটা কলীয়া আখৰ পঢ়িবলৈ যত্ন কৰা লঘোণীয়া শিশুটিৰ কথাও কেইদিনমানলৈ পাহৰিম ৷ সকলো পাহৰি উৎসৱৰ বাকৰিৰ চকু চাত মৰা ৰঙীন লাইটৰ পোহৰত কেইদিনমানলৈ মতলীয়া হম আমি ৷

হে মহাবাহু ! প্ৰণামো তোমাক ৷ জ্ঞানৰ শলিতা জ্বলাই নতুন উদ্যমেৰে নতুন চিন্তাক আদৰিবলৈ খোজা প্ৰতিজন অসমীয়াক শক্তি দিয়া, বুদ্ধি দিয়া ৷ হে ব্ৰহ্মপুত্ৰ, এসময়ত সিন্ধু বলয়ৰ সকলোৰে মুখে মুখে চলিছিল এই উপত্যকা নিবাসী জাতি-কুলৰ ভেদাভেদ নেওচি শতৰুক সাহসেৰে আগভেটি ধৰা এমুঠি অসমীয়াৰ শৌৰ্যৰ কথা ৷ আমি হয়তো সহজেই পাহৰি গলো, শৰাইঘাটৰ সেই বিজয়ৰ কথা, লাচিতৰ বীৰত্বৰ কথা ৷

আজি বৰ অসমৰ গৰিমা নুবুজা সিন্ধু উপত্যকাৰ পৰা অহা কোনোবা এটি অচিন নাম, অৰ্বাচীন সুৰ এটিত আমি মোহাচ্ছন্ন হব নোখোজো ৷ আমাৰ সিৰাই সিৰাই প্ৰবাহিত হৈ আছে লুইতৰ চিনাকী সুৰ ৷

আমি অসমীয়া, দুখীয়া নাছিলো, নহও কাহানিও ৷...

Friday, March 17, 2017

চিন্তন

ডিজিটেল ইণ্ডিয়াত ডিজিটেল দপ্তৰ
মানসী গোস্বামী

ভাৰতৰ দৰে এক উন্নয়নশীল ৰাষ্ট্ৰত “ডিজিটেল ইণ্ডিয়া”ৰ দৰে লক্ষ্য এটাৰ প্ৰয়োজনীয়তা সম্পৰ্কে দ্বিমত থাকিব নোৱাৰে। প্ৰশাসন ব্যৱস্থাক সম্পূৰ্ণ সহজলভ্য আৰু সক্ৰিয় কৰাৰ বাবে কম্পিউটাৰ, মোবাইল তথা ইণ্টাৰনেট নিৰ্ভৰ, সক্ষম ব্যৱস্থাপনাৰ নিশ্চয়কৈ প্ৰাসংগিকতা আছে – এই কথা আমি অন্তঃকৰণেৰে বিশ্বাস কৰোঁ। পিছে, একে সময়তে, ব্যক্তিগত অভিজ্ঞতাই এখন সম্পূৰ্ণ বিপৰীত ছৱিহে উদঙাই দিয়ে আৰু তাৰেই আলমতে এই লেখাৰ সূত্ৰপাত। 

পেশাগত কাৰণতে ৰাজ্য চৰকাৰৰ বিভিন্ন বিভাগৰ সতে যোগাযোগ কৰিব লগা হয়, কেতিয়াবা কোনো তথ্যৰ বাবে, কেতিয়াবা কামৰ পৰিকল্পনা তথা ৰূপায়নৰ বাবে। অথবা প্ৰায়েই, অসম সম্পৰ্কীয় পাৰিসাংখ্যিক তথ্য কিছুমানৰ প্ৰয়োজনীয়তা সৃষ্টি হয় – ব্যক্তিগত কামতো, বৃত্তিগত তাগিদাতো। পিছে, এইক্ষেত্ৰত হোৱা অভিজ্ঞতাবোৰহে বৰ সুখকৰ হৈছে বুলি একেষাৰে ক’ব পৰা নাযায়। ইন্টাৰনেটৰ জগতখন তথ্যসংগ্ৰহৰ বাবে অতিকে সূচল উপায়। দুঃখজনকভাৱে অসমৰ প্ৰায়বোৰ দপ্তৰৰ বিভাগীয় ৱেবচাইটবোৰৰ অৱস্থা তথৈবচ। নতুন চৰকাৰখন অহাৰ প্ৰায় এবছৰেই হ’ল, অধিকাংশ তথ্যই “আপডেট”হে হোৱা নাই। প্ৰতিটো বিভাগৰ শেহতীয়া পাৰিসাংখ্যিক তথ্যবোৰ বিছাৰি বিভাগীয় ৱেবচাইট খোচৰা আৰু পৰ্বতত কাছকণী বিছৰা একে কথা। যিখিনি তথ্য কিবাকে আছে, সেইখিনিও ২০১৩ চন বা তাৰ আগৰ, ২০১৬টো বাদেই দিলো, ২০১৪ আৰু ২০১৫ৰ তথ্যও প্ৰায় দুস্প্ৰাপ্য। একো একোটা বিভাগৰ দায়িত্বত থকা মূল বিষয়া-কৰ্মচাৰী, বিভাগীয় কাৰ্য্যালয়বোৰৰ যোগাযোগৰ শেহতীয়া তথ্যবোৰো পাবলৈ নাই, দুই-এটা বিভাগৰ ৱেবচাইটত সদায় এটাই বাক্য ওলাই থাকে – “পৃষ্ঠাটো আপডেট কৰি থকা হৈছে।” বিভাগীয় আঁচনি বা প্ৰকল্পবোৰৰ বিস্তৃত প্ৰকল্প প্ৰতিবেদনেই কওক বা বিভাগীয় বাজেটেই কওক, কোনো তথ্য অসম চৰকাৰৰ অধিকাংশ ৱেবচাইটত পোৱা নাযায়। ডিজি-ধন, কেছলেছ আদান-প্ৰদান, মবাইল ৱালেট আদিবোৰক ব্যাপক আৰু ব্যাপকতৰ কৰি তোলক ভাল কথা, কিন্তু, একেসময়তে বিভাগবোৰৰ সতে যোগাযোগ কৰিব পৰাকৈ একোটা সক্ৰিয় ইমেইল আইডি, দুটামান অফিচিয়েল মবাইল নাম্বাৰ (যিহেতু লেণ্ডলাইন নাম্বাৰবোৰ প্ৰায়েই অকামিলা), বিভাগটোৰ সকলো কাম-কাজ সম্পৰ্কীয় তথ্য ৰাজহুৱাকৈ, ৱেবচাইটযোগে পাব পৰাৰ ব্যৱস্থা কৰি তোলাটো সুশাসন নিশ্চিত কৰাৰ প্ৰথম পদক্ষেপ হোৱা উচিত। 

অন্যহাতে, কিছুসংখ্যক বিভাগক বাদ দি, কাৰ্য্যালয়বোৰত কম্পিউটাৰ ব্যৱহাৰৰ মাত্ৰা আৰু দক্ষতা বৰ আশাপ্ৰদ নহয়। যিকোনো জৰুৰী তথ্য, ফাইলৰ বিৱৰণ আদিবোৰ পদ্ধতিগতভাৱে কম্পিউটাৰত সাঁচি থোৱাৰ ব্যৱস্থা ছাগে তেনেই লেখিব পৰা জোখৰ কাৰ্য্যালয়ত হে আছে। উদাহৰণস্বৰূপে, এটা বিভাগৰ অধীনত লোৱা কোনো আচঁনিৰ বিশদ প্ৰকল্প প্ৰতিবেদনৰ কথাই ক’ব পাৰি। ফাইলৰ ভিতৰত থকা এনে প্ৰতিবেদনবোৰৰ লগত কাৰ্য্যালয়ৰ প্ৰক্ৰিয়াসমূহৰ বাবে অনেক আনুসংগিক কাগজ জমা হয়। গতিকে, প্ৰয়োজনসাপেক্ষে সংশ্লিষ্ট প্ৰকল্পৰ কোনো তথ্য কাৰোবাক দিব লগা হ’লে ফটোষ্টেট কৰা বা নকৈ লিখাৰ বিকল্প নাথাকে; দুয়োটাই যথেষ্ট সময় খৰচ হোৱা কাম। তাৰ বিপৰীতে, উক্ত প্ৰতিবেদনখন, যিখন হয়তো কম্পিউটাৰতে প্ৰস্তুত কৰা হৈছিল, সেইখন উপযুক্তভাৱে সংৰক্ষণ কৰি ৰাখিলে সংশ্লিষ্ট তথ্যবোৰ লাভ কৰাটো সহজ হৈ পৰে। 

শেহতীয়াকৈ, ৰাজ্য চৰকাৰৰ প্ৰায়বোৰ বিভাগীয় কাৰ্য্যালয়, বিষয়া-কৰ্মচাৰীৰ মাজত নিজা নিজা কামৰ খতিয়ান বিভিন্ন এপ বা ছছিয়েল মিডিয়াযোগে প্ৰচাৰ কৰাৰ এক প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হৈছে। ভাল কথা। কিন্তু একে সময়তে, হোৱাটছএপ, ফেচবুক বা টুইটাৰৰ লগতে, অধিক স্থায়ীভাৱে, বিভাগীয় তথ্যবোৰ বিভাগসমূহে নিজৰ নিজৰ ৱেবচাইটত সন্নিবিষ্ট কৰিলে প্ৰশাসন প্ৰক্ৰিয়াটো অধিক জনমুখী হোৱাৰ বাট মুকলি হ’ব বুলি আমাৰ ধাৰণা। অন্যহাতে, হোৱাটছএপ-ফেচবুক লিটাৰেচীৰ সমান্তৰালকৈ কম্পিউটাৰ আৰু ইণ্টাৰনেট (ই-মেইল) লিটাৰেচীও ব্যাপক হোৱাৰ প্ৰতি চকু দিয়াৰ দৰকাৰ, তেতিয়াহে প্ৰকৃততে বিভাগসমূহ “ডিজিটেল” হৈ উঠিব। কেৱল নাগৰিকৰ ডিজিটেল আইডেণ্টিটি, মবাইল বেংকিং ব্যৱস্থা, কেছলেছ অৰ্থনীতি আদিৰ দৰে “মনোমোহা” কাৰ্য্যসূচীৰ কথাৰেই ডিজিটেল ইণ্ডিয়াৰ স্বপ্ন সাকাৰ কেতিয়াও নহয়, যেতিয়ালৈ চৰকাৰখনৰ প্ৰত্যেকটো অংগ, প্ৰতিটো দপ্তৰ প্ৰকৃতাৰ্থত “ডিজিটেল দপ্তৰ” হৈ নুঠে। আৰু সেয়া নোহোৱালৈ, যিমানেই দ্ৰুতবেগী ইণ্টাৰনেটৰ ব্যৱস্থাই কৰা নহওক কিয়, তাৰ কাৰিকৰী সুফল ৰাইজে কেতিয়াও উপভোগ কৰিবলৈ সক্ষম নহ’ব। 
লেখিকাৰ ইমেইল – goswami.manoshi@gmail.com

Sunday, March 12, 2017

মুকলি চিন্তা

নিৰ্বাচন নিৰ্বাচনেইঃ লৌহ মানৱীলৈ শুভেচ্ছাৰে 
দেৱব্ৰত গগৈ
Add caption
"ঝাৰখণ্ড , চত্তিগড় আৰু বিহাৰত মাওবাদীয়ে একেলগে আশীজন বা পঞ্চাশজন নিৰাপত্তাৰক্ষীক হত্যা কৰে , কিন্ত তাততো সেনাই অপাৰেচন নকৰে আৰু আমি কেতিয়াও শুনা নাই যে নৰ্থ-ইষ্টত কোনোবা আণ্ডাৰগ্ৰাউণ্ড পাৰ্টীয়ে একেলগে ইমান খিনি আৰ্মী মাৰিছে বুলি । আচলতে দেশৰ ভিতৰত আৰ্মীক অপাৰেচন কৰিবলৈ দিব নালাগে। আৰ্মীৰ কাম হৈছে শত্ৰুৰ লগত যুঁজাহে , দেশৰ মানুহৰ লগত নহয়, সেইবাবেই আৰ্মীক মাওবাদীৰ লগত যুঁজিবলৈ দিয়া নাই, কিন্ত এই নৰ্থ-ইষ্টখনতো ইণ্ডিয়াৰ ভিতৰত তেনেহলে ইয়াত আৰ্মীৰ অপাৰেচন কিয় চলোৱা হৈছে বাৰু? কামাল হে ইয়াৰ। দিচ ইজ নট ফেয়াৰ।" দুবছৰমানৰ আগতে অসমলৈ অহা কোম্পানী এটাৰ প্ৰতিনিধিজনক উত্তৰ-পূৱৰ উগ্ৰপন্থী সমস্যা, সেনা-বাহিনীৰ বিশেষ আইন ইত্যাদিবোৰৰ কথা যেতিয়া কৈছিলো, তেখেতে এইখিনি কথাই কৈছিল। তেখেতক মই শৰ্মিলাৰ কথাও কৈছিলো। মানুহজনে শৰ্মিলাৰ কথা শুনিছে কিন্ত "আফচাৰ" কথা শুনা নাই। মোক সুধিলে --" ইমানদিন কেনেকৈ নোখোৱাকৈ আছে তেওঁ?" আইনৰ আচিলা লৈ ইৰমক নাকেৰে খাদ্য খোৱাৰ কথা ক'লো আৰু ক'লো ইৰম এতিয়া এটা জীৱন্ত মৃতদেহ।

নিজৰ ৰাজ্যখনৰ মংগলৰ বাবেই যিগৰাকী মানুহে জীৱনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সময়খিনি একো নকৰাকৈ, একো নোখোৱাকৈ কটাই দিলে , খাদ্যৰ অভাৱত পুষ্টহীনতাত ভুগি নাৰীৰ বহুমুলীয়া সম্পদ ৰজস্বলা হোৱাৰ ক্ষমতাও যাৰ অকালতে লুপ্ত হৈ গ’ল, সেই গৰাকী মানুহকেই আজি জাতিটোৰ মানুহে গণতান্ত্ৰিকভাবে নাকচ কৰিলে। এগৰাকী প্ৰতিবাদী আৰু জাতিপ্ৰেমী মানুহৰ বাবে এইয়া নিশ্চয় দুখৰ দিন।
সৌসিদিনালৈকে ইৰম মণিপুৰী জাতিটোৰ বাবে আছিল এক স্বভিমান, এক গৌৰৱ। মণিপুৰীসকলে ভাবিছিল যে ইৰমৰ অনশনে ৰাজ্যখনলৈ লৈ আহিব এক শুভবাৰ্তা , সেনাৰ বিশেষ আইন ইৰমে নাইকীয়া কৰিব। কিন্ত তেনে একো নহ’ল। ইৰমে হঠাতে অনশন সমাপ্ত কৰিলে। কোনো এক ফল নোলোৱাকৈয়ে ইৰমে কৰা এই সমাপ্তিত স্বভিমানী মণিপুৰীসকল হতাশ আৰু ক্ষোভিত হ’ল। আৰু এই ক্ষোভৰেই প্ৰতিদান ইৰমৰ শোচনীয় নিৰ্বাচনী পৰাজয়।
ভাৰত ৰাষ্ট্ৰৰ দ্বাৰা প্ৰতাৰিত আৰু অৱহেলিত বুলি ভাবি থকা মণিপুৰীসকলৰ মাজতো ভাৰতৰ জটিল নিৰ্বাচনী ব্যৱ্স্থাই ভালকৈয়ে খুপনি পুতিছে। বিশেষকৈ জাতীয়তাবাদ আৰু আঞ্চলিকবাদৰ ভৰপুৰ পৰিৱেশৰ মাজতো দুটাকৈ ৰাষ্ট্ৰীয় দলৰ তীব্ৰ নিৰ্বাচনী প্ৰতিদ্বন্বিতাই তাকেই প্ৰমাণ কৰিছে। আৰু তেনে এক পৰিৱেশত ইৰমৰ নিৰ্বাচনী পৰাজয় অৱশ্ব্যাম্ভী আছিল।

তথাপিও ইৰম ইৰমেই। নিৰ্বাচনী যুঁজত পৰাজয় হলেও মণিপুৰীসকলৰ মাজত ইৰমে সদায়েই এক বিশেষ স্থান লাভ কৰি থাকিব। কেৱল মণিপুৰতেই নহয় পৃথিৱীৰ প্ৰতিজন অহিংস প্ৰতিবাদীসকলৰ বাবে ইৰম চিৰকাল এক আদৰ্শ আৰু অনুপ্ৰেৰণা হৈ থাকিব।

কেৱল ইৰমেই নহয় , অন্যায়ৰ প্ৰতি অহিংসভাবে প্ৰতিবাদ কৰা ভাৰতৰ বহু ব্যক্তিও নিৰ্বাচনী যুঁজত হাৰ মানিছে। অহিংস আন্দোলনক ভাৰত তথা বিশ্ববাসীৰ আগত সফলভাবে ডাঙি ধৰা মহাত্মা গান্ধীও কেতিয়াও নিৰ্বাচনী যুঁজত অৱৰ্তীণ হোৱা নাছিল। কিন্ত আজিৰ তাৰিখতো গান্ধীৰ অবিহনে ভাৰতীয় ৰাজনীতি আধৰুৱা।

ইৰমৰ নিৰ্বাচনী অভিজ্ঞতাৰ পৰা আন বহুতে শিক্ষা লোৱাটো প্ৰয়োজন যে প্ৰতিবাদী ৰাজনীতি আৰু নিৰ্বাচনী ৰাজনীতিৰ মাজত সদায়েই এক বৃহত পাৰ্থক্য আছে। অসমৰ যিসকল প্ৰতিবাদী ৰাজনিতীকে আগন্তক দিনত নিৰ্বাচনী ৰাজনীতিলৈ আহিবলৈ প্ৰস্তত্ত হৈছে , সেইসকলৰ বাবে ইৰমৰ নিৰ্বাচনী ফলাফল এক উল্লেখযোগ্য ৰেফাৰেন্স বুক হিচাবে পৰিগণিত হব বুলি ভাবো।

বাকী ৰাজ্যবোৰৰ আজিৰ নিৰ্বাচনী ফলাফল বিষয়ে কবলৈ একো নাই। পিছে পঞ্জাৱৰ ভৱিষ্যতৰ সামাজিক পৰিৱেশটোৰ কথাই অলপ ভবাই তুলিছে। ৰাজ্যখনৰ এক বুজন সংখ্যক লোকক ড্ৰাগছে গ্ৰাস কৰিছে। এই পৰিস্থিতিৰ পৰা যে তেওঁলোক অহা পাঁচ বছৰত মুক্ত হব পাৰিব সেয়া অকল্পনীয়।

উত্তৰ প্ৰদেশৰ নিৰ্বাচনী ফলাফল ওলোটা হলেহে আচৰিত হলোহেঁতেন। যিখন ৰাজ্যৰ প্ৰায় সংখ্যক সাংসদেই যিটো দলৰ, সেই দলটোৱে নিৰ্বাচন নিজিকিলে আৰু কোন জিকিব? পিছে সেই ১৯৯২ৰ ৬ ডিচেম্বৰৰ পাছৰ ধৰ্মীয় উন্মাদনাৰ পৰিৱেশ ঘূৰি আহিবনেকি ? প্ৰশ্নটোৱেহে আমনি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।